Kana beektaa? Sababoota balaa fi yaala tasgabbii dhabuu lafee patellofemoral joint daa’immanii

Tasgabbii dhabuun patellofemoral (PFI) dhukkuboota walduraa duubaan kan of keessatti hammate yoo ta’u, kunis malaise salphaa irraa kaasee hanga ifatti dislocation of patella (LPD) ta’a. LPDn baay’ee kan mul’atu yoo ta’u, daa’imman 100,000 keessaa 50 qaba. Buqqa’iinsi jalqabaa yeroo baay’ee waggaa 15 hanga 19 gidduutti mul’ata. LPD dhukkuba nama dadhabsiisu yoo ta’u, wal’aansa konsarvaatiivii ykn wal’aansa qaamaa booda saffisi buqqa’uu hanga %70 ol ta’a. Irra deebiin ijaaruun ligamentii patellofemoral medial wal’aansa baqaqsanii hodhuu baay’inaan itti fayyadamudha. Haa ta'u malee, dhukkubsattoonni hanga %16 ta'an rakkoolee kan qaban yoo ta'u, kunis irra deebi'anii baqachuu dabalatee. Kana malees, dhukkubsattoonni afurtama keessaa tokko baqaqsanii hodhuu hordoffii kan isaan barbaachisu, jilba biraa kan baqaqsanii hodhuun hin yaalamne. Balaan yeroo dheeraa miidhaan lafee cinaachaa fi OA LPD booda dhufu kan jalqaba irraa buqqa’ee booda dachaa 6n ol’aanaadha, kunis dhukkubsattoonni dargaggoota hedduun umuriin isaanii waggaa 30 fi 40 keessatti balaa OA akka isaan mudatu taasisa. Hubannoo bal’aa PFI irratti qabaachuu dhabuun gufuulee gurguddoo walsimannaa lafee patellofemoral normal ta’e deebisuuf ta’an keessaa isa tokkodha.

WAAN BALAA

Qabxiileen balaa PFI bakka lamatti qoodamuu danda’u: anatoomii hin baramnee fi alignment abnormality. Femoral trochlear dysplasia jechuun anatoomii baay’ee barbaachisaa ta’e yoo ta’u, alignment abnormality olka’iinsa patellar, patellar roll fi subluxation of keessatti qabata. Patellofemoral deformity jijjiirama baayoomakaanikaal miidhamuu medial stabilizer, dabaluu Q angle, anteversion of femur fi lateralization of patellar tendon insertion irraan kan dhufudha. Qabxiileen balaa PFI fakkii 1 irratti gabaabfamaniiru.

• dhibee femoral trochlea dysplasia jedhamuun beekama

• kofa garagalchuu pullii qaxxaamuraa

• asiimeetrii fuula (facet asymmetry) kan pullii

• gad fageenya pulley

• walsimsiisaa hin baramne

• paateelaa olka’aa

• fageenyi tibia irraa gara trochlear groove (tt-tg) tti dabale

• kofa q dabaluu

• anteversion femoral (feemoral anteversion) kan jedhu

  
  

AMALOOTA QORMAATA FAKKEENYA

Argannoon MRI PFI hammaafi uumama yeroo dheeraa dhukkubichaa irratti hundaa’uun garaagarummaa qaba. Dhimmi PFI salphaan kan amala qabu patellar dyskinesia yoo ta’u, kunis kan amala qabu edema cinaacha gubbaa fi cinaa Hoffa fat pad (patellofemoral fat impact jedhamuunis beekama). Dhiibbaan cooma patellofemoral sababoota balaa PFI biroo wajjin walitti dhiyeenyaan kan walqabatu yoo ta’u, isaanis femoral condyle dysplasia, olka’iinsa patellar, fageenya TT-TG dabaluu, lateral patellar tilt fi subluxation dabalata. Patellar dyskinesia yeroo dheeraaf ture miidhaan lafee fi dafee akka manca’u lateral patellofemoral joint fida.

Acute dislocation of patella (APLD) gosa PFI isa hamaa ta’eedha. Fiilmiin ifa ta’e raajii eksiree argannoo miidhaan cimaan kan agarsiisu yoo ta’u, kunis dhangala’aa lafee, sadarkaa lipidii darbee darbee kan arthropathy coomaa, caccabbii osteochondral paataalaa gidduu, lateral tilt/subluxation of patella (Fakkii 8A), fi mallattoo gadi fagoo lateral sulcus miidhaan impaction injury of lateral femoral condylar cartilage kan of keessatti hammate ta’uu danda’a. Mul’attoonni addaa MRI LPD cimaa miidhaan tasgabbeessaa gidduu (%96 keessatti mul’ata), lateral patellar tilt ykn subluxation, miidhaan osteochondral fi joint effusion (Fakkii 2B, C) kan dabalatudha. Yeroo baay’ee, paateelaan erga jalqaba baqatee booda ofumaan deebi’ee kan kaa’amudha.

Dhukkubsattoonni hanga %70 ta’an irra deddeebiin kan buqqa’an yoo ta’u, yeroo dheeraaf irra deddeebiin buqqa’uun uumamuu danda’a. Haala kana keessatti MRIn ciccituu yeroo dheeraa tasgabbeessaa gidduu, deformity medial patellar, ossification of medial patella, dhiibbaa cooma patellar-femoral, miidhamuu cartilage fi degeneration of lateral patellofemoral joint agarsiisuu danda’a (Fakkii 3).

YAALALA

1. Wal’aansa baqaqsanii hodhuu malee:

• Irra caalaan acute patellar dislocations kan darbu yoo ta’u ofumaan ni deebi’a. Yeroo tokko tokko dhukkubsattoonni, miseensonni maatii, hiriyyoonni, leenjistoonni ykn leenjistoonni harkaan bakkuma sanatti paateelii ni deebisu. Dhukkubsataan sababa patellar dislocation jedhamuun gara kutaa balaa tasaa yoo deeme qoricha ofumaan tasgabbeessu ni kennamaaf. Hir’isuun cufamee paateelaa kan argamu miila suuta suutaan diriirsuudhaani. Erga reset ta'ee booda, jilba jilbaa miidhaawwan biroo akka hin qabne kilinikaan ilaali.

• Wal’aansi istaandardiin jalqabaa dislocation patella wal’aansa baqaqsanii hodhuu malee yoo ta’u, yeroo gabaabaa (torban 2-4) fixation splint ykn knee joint fixator keessatti dhukkubbii fi fayyina tishuu jalqabaa erga weerara cimaa booda to’achuu danda’a. Yeroo kana keessatti uleewwan ulfaatina akka baatan ni hayyamamaaf. Sana booda, qaphxiin tasgabbeessuun paateelaa sochiiwwaniif kan oolu yoo ta’u, sochii, humnaa fi to’annoo qaamaa deebisuuf yaaliin qaamaa ni raawwatama.

• Dhukkubsattoonni yeroo baayyee weerara jalqabaa booda gara ji’a 3 booda sochii qaamaa deebi’anii jalqabu. Kana malees, stent uffachuun filannoodha.

2. Wal’aansa baqaqsanii hodhuu: .

• Dhukkubsattoota %30 ol keessatti, jal’inni jalqabaa jilba jilbaa dhangala’uu wajjin wal qabata. Haala kana keessatti, caccabni osteochondral jiraachuu fi dhiisuu isaa adda baasuuf MRI gochuun barbaachisaadha. Bakki caccabni kun baay’inaan itti mul’atu medial patella ykn lateral femoral condyle yoo ta’u, yeroo baay’ee bakka caccabni intra-articular jirutti wal’aansi baqaqsanii hodhuu ni gorfama.

• Yeroo baqaqsanii hodhuutti, ciccitoonni lafee caccaban akkaataa guddina ciccitaa lafee fi qulqullina lafee dugdaatiin ni baafamu ykn ni dhaabbata. Yeroo guddinni caccabbii osteochondral ≥ 15 mm ta’u, bakka ciccituu caccabsuu fixation ilaalama. Fiixeen kun mala banaa ta’een kan raawwatamu yoo ta’u, iskiriyuuwwan sibiilaa, piiniiwwan baayooabsorbable ykn suturaa fayyadamuun.

• Wal’aansa caccabaa keessatti, adeemsi yeroo tokkotti baqaqsanii hodhuun tasgabbeessuu paateelaa suphaa gidduu ykn irra deebiin ijaarsa MPFL tiin argama. Yoo iskiriyuuwwan sibiilaa caccabaa dhaabuuf itti fayyadaman, gara fuulduraatti baqaqsanii hodhuu birootiin baafamuu qabu ta’a.

• Waa’ee mala tasgabbii patellar isa gaarii ta’e irratti manneen barnootaa yaada lamatu jira. Malli jalqabaa irra deebiin ijaarsa MPFL adda baafame raawwachuudha. MPFL danqaa ijoo lateral subluxation of patella waan ta’eef, irra deebiin ijaarsi isaa tasgabbii barbaachisu patellaaf ni kenna. Irra deebiin ijaarsi MPFL yeroo baay’ee kan raawwatamu otoogiraaft tendon kuadriceps, hamstring tendon autograft ykn allograft. Milkaa’inni tasgabbii paateelarii deebisuuf irra deebiin ijaarsa MPFL adda baafame %95 ol yoo ta’u, kunis filannoo graftii wajjin waan wal qabatu hin qabu. Rakkoowwan irra deebiin ijaarsa MPFL baay’inaan mul’atan jabina jilbaa, caccabbii qaama saalaa fi tasgabbii dhabuu jilbaa irra deddeebi’amee mul’atudha.

• Malli lammaffaan sababoota balaa tasgabbii dhabuu patellar, fi MPFL reconstruction furu. Mala kanaan, sababoonni balaa anatoomii tasgabbii dhabuu patellar fiilmii X-ray fi CT/MRI irratti kan murtaa’an yoo ta’u, kunis trochlear dysplasia, olka’iinsa patellar dabaluu fi fageenya TT-TG dabalata. Erga murtaa’ee booda, sababoonni balaa tokko tokko ykn hundi isaanii baqaqsanii hodhuudhaan ni sirreeffamu.

• Dhibeen trochlear dysplasia kan furamu trochleoplasty, kan trochlear groove gadi fageenya qabu (Fakkii 12A). Pilaastiin trochlear Ameerikaa keessatti weerara articular cartilage waan of keessaa qabuuf baayyee hin jaallatamu, akkasumas ti'ooriidhaan balaan gara fuulduraatti ischemic necrosis ykn arthritis qaba.

• Olka’iinsi paateelaa ykn daballiin olka’iinsa paateelaa distal tibial tubercle tiin furmaata argata. Fageenya TT-TG guddisuuf, tubercle tibial medial ykn anteromedial ni raawwatama (Fakkii 12B). Rakkoon lafee tibial tuberosity osteotomy keessatti mul’atu nonunion, dhukkubbii haardwaarii, tuberosity hir’isuu dhabuu fi caccabuu dabalata.

• Dhiphina retiinaa cinaachaaf, gadhiifamuun retiinaa cinaachaa kan raawwatamu yoo ta’u, kunis daballii garagalchuu paateelaa agarsiisa. Rakkoon gadhiifamuu cinaachaa dhiita’uu itti fufiinsa qabuu fi tasgabbii dhabuu gidduugaleessaa iatrogenic patella kan dabalatudha.

• Dhukkubsattoota lafeen isaanii hin bilchaanne irratti sababa epiphysis tiin opereshiniin tokko tokko faallaa ykn fooyya’eera.

• Qabxiin walitti hidhamiinsa femoral MFPL epiphysis distal femur gadi xiqqoo argama. Kanaafuu, irra deebiin ijaarsi MPFL dhukkubsattoota lafee hin bilchaanne qaban qajeelfama fluoroscopy cimaa jalatti gaggeeffamuu qaba, kunis qonnaa nageenya qabuun femoral tunnel mirkaneessuuf.

• Miidhaan distal femur deformity fiduu danda’a, kunis sirreeffama baqaqsanii hodhuu barbaadus ta’uu dhiisuu danda’a. Haaluma walfakkaatuun, miidhaan proximal tibial protrusion keessumaa jilba gidduugaleessaa irratti deformity fiduu danda’a. Kanaafuu, dhukkubsattoota open proximal tibial protrusion qabaniif osteotomy of tibial tuberosity dhorkaadha.

• Faallaa kanaatiin, tendon patellar guutummaatti ykn gartokkoon gara gidduutti buqqa’uu danda’a. Walakkaan alaa tendon patellar gara cinaacha gidduugaleessaatti yeroo dabarfamuu opereshiniin kun Roux-Goldthwait operation jedhama (Fakkii 12C).

• Dhukkubsattoonni baqaqsanii hodhuu hundi qophii qaama koroonaa fi qaama naanneffamuu keessatti tasgabbii dhabuu patellar madaalamuu qabu. Genu valgus dabaluu, femoral anteversion garmalee fi external tibial torsion dabaluu tasgabbii dhabuu patellar sababoota balaa ta’uu isaaniiti.

• Dhukkubsattoota lafee hin bilchaanne qabaniif, yeroo genu valgus wajjin wal’aansoo qaban guddina qajeelchuu ilaalamuu qaba. Iskuuroonni epiphyseal ykn tension band plates suuta suutaan sirreeffamuudhaaf gama gidduugaleessaa dhuma fagoo epiphysis femoral span gochuu danda’u. Dhukkubsattoota lafee bilchaataa qaban koronaa ykn rotational deformity sirreessuuf osteotomy barbaachisa. Agarsiisni sirreeffama genu valgus > digrii 10 yoo ta’u, agarsiifni sirreeffama dislocation naannoo digrii 20 ol ta’a.

• Daa’imman (< waggaa 10) haala walxaxaa tasgabbii dhabuu qaama saalaa ni mudatu, kunis buqqa’iinsa qaama saalaa dhaabbataa ykn amala ta’e kan dabalatudha. Siindiroomoonni hedduun kanneen akka Siindiroomii Daawuun, siindiroomii cimdii-patellar, siindiroomii Kabuki fi siindiroomii Rubinstein Taybi tasgabbii dhabuu patellar irraa kan ijaaramaniidha.

• Irra deebiin ijaarsi adda baafame MPFL haala walxaxaa kana furuuf gahaa akka hin taane hubachuun barbaachisaa dha, sababiin isaas paatolojii jalqabaa cinaachaan kan argamu yoo ta’u, yeroo tokko tokko immoo mala kuadriceps femoris gabaabfama, kunis rakkoolee kana furuuf bal’inaan gadhiifamuu lateral fi quadriceps femoris plasty barbaada.

• Pilaastii quadriceps femoris keessatti, mala quadriceps femoris irra deebi’amee kan qajeelfamee fi/ykn dheeraa ta’a. Yoo tuffachuu ykn yeroo booda yaalamuu, haalawwan walxaxaa tasgabbaa’oo hin taane kun jireenya booda mudachuu danda’u.

Akkaataa Lafee Kaa'uu fi Meeshaalee Lafee Bituu Danda'an?

F CZMEDITECH , nuti sarara oomishaa baayyee guutuu ta'e kan baqaqsanii hodhuu lafee implants fi meeshaalee walgitan qabna, oomishaalee dabalatee lafee dugdaa keessa kaa’uu, cimdii keessaa (intramedullary nails) jedhaman, gabatee miidhaan qaamaa irra gahe (trauma plate)., gabatee qulfii, cranial-maxillofacial kan jedhu, qaama namaa tolchuu, meeshaalee humna elektiriikaa, fixators alaa, arthroscopy jedhamuun beekama, kunuunsa beeyladaa fi meeshaalee deeggarsa isaanii.

Kana malees, fedhii baqaqsanii hodhuu hakiimotaa fi dhukkubsattoota hedduu guutuuf, akkasumas dhaabbata keenya indaastirii lafee fi meeshaalee addunyaa guutuu keessatti dorgomaa akka ta’u gochuuf, oomishaalee haaraa itti fufiinsaan hojjechuu fi sarara oomishaa babal’isuuf waadaa seennee jirra.

Addunyaa guutuutti al ergina, kanaaf ni dandeessu nu qunnamaa , ykn deebii ariifataa argachuuf WhatsApp irratti ergaa ergaa +86- 18112515727 . caqasa bilisaa argachuuf teessoo email 18112515727

Odeeffannoo dabalataa baruu yoo barbaaddan,cuqaasaa CZMEDITECH bal'inaan argachuuf.