ከምኡ ትፈልጥ ዲኻ? ረቛሒታት ሓደጋን ሕክምና ዘይምርግጋእ መላግቦ ፓተሎፌሞራልን ኣብ ህጻናት

ፓቴሎፌሞራል ኢንስታቢሊቲ (PFI) ካብ ቅልል ዝበለ ምሕንካስ ክሳብ ርኡይ ምፍንጫል ፓቴላ (LPD) ዝበጽሕ ተኸታታሊ ሕማማት የጠቓልል። LPD ብተዛማዲ ልሙድ ኮይኑ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ 100,000 ህጻናት 50 ሕሙማት ይርከቡ። እቲ ቀዳማይ ምፍንጫል መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ መንጎ 15ን 19ን ዓመት ዕድመ እዩ ዝፍጸም። LPD ኣድካሚ ሕማም ኮይኑ፡ ድሕሪ ዓቃባዊ ሕክምና ወይ ኣካላዊ ፍወሳ ዝፍጠር መጠን ምፍንጫል ክሳብ 70% ይበጽሕ። ዳግመ ህንጸት ሚድያል ፓተሎፌሞራል ሊጋመንት እቲ ዝበዝሐ ዝጥቀመሉ መጥባሕታዊ ፍወሳ እዩ። ይኹን እምበር፡ ክሳብ 16% ዝኾኑ ሕሙማት ዳግማይ ምፍንጫል ሓዊሱ ጸገማት ኣለዎም። ብተወሳኺ ርብዒ ሕሙማት ኣብቲ ብመጥባሕቲ ዘይሕከም ካልእ መላግቦ ብርኪ ምክትታል መጥባሕቲ የድልዮም። ድሕሪ LPD ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ሓደጋ ገስጋሲ መጉዳእቲ መላግቦን OAን ካብቲ ድሕሪ ናይ መጀመርታ ምፍንጫል ብ6 ዕጽፊ ዝለዓለ ኮይኑ፡ ብዙሓት መንእሰያት ሕሙማት ኣብ 30ታትን 40ታትን ዕድመኦም ሓደጋ OA ከምዘጋጥሞም ይገብሮም። ብዛዕባ ፒኤፍኣይ ኩለመዳያዊ ርድኢት ዘይምህላው ሓደ ካብቶም ቀንዲ ዕንቅፋታት ንጽንዓት ንቡር ፓተሎፌሞራል መላግቦ ንምምላስ እዩ።

ረቛሒ ሓደጋ

ረቛሒታት ሓደጋ ፒኤፍኣይ ኣብ ክልተ ክምቀሉ ይኽእሉ፡ ኣናቶሚካዊ ዘይንቡርነትን ኣሰላልፋ ዘይንቡርነትን። ፌሞራል ትሮክሊየር ዲስፕላዝያ እቲ ኣገዳሲ ኣናቶሚካዊ ዘይንቡር ኮይኑ፡ እቲ ናይ ኣሰላልፋ ዘይንቡርነት ድማ ምልዓል ፓተላር፡ ፓተላር ሮልን ሳብሉክሰሽንን የጠቓልል። ፓቴሎፌሞራል ዲፎርሚቲ ብሰንኪ መጉዳእቲ ሚድያል ስታቢላይዘር፣ ምውሳኽ Q angle፣ anteversion of femurን lateralization of patellar tendon insertionን ብዝፍጠር ባዮሜካኒካዊ ለውጢ ዝመጽእ እዩ። ሓደጋታት ፒኤፍኣይ ኣብ ስእሊ 1 ተጠቓሊሎም ኣለዉ።

• ፌሞራል ትሮክሊያ ዲስፕላዝያ

• ኩርናዕ ምዝንባል ናይ ስግረ-ዶባዊ ሻምብቆ

• facet asymmetry ናይ ፑልዮ

• ዕምቆት ፑልዮ

• ዘይንቡር ኣሰላልፋ

• ልዑል ፓቴላ

• ካብ ቲብያ ናብ ትሮክሊየር ግሩቭ (tt-tg) ዘሎ ርሕቀት ወሰኸ

• q ኩርናዕ ምውሳኽ

• ፌሞራል ኣንቲቨርሽን (femoral anteversion) ዝብል ምዃኑ ይፍለጥ

  
  

ባህርያት መርመራ ምስሊ

ውጽኢት ኤምኣርኣይ ፒኤፍኣይ ምስ ጽንኩርነትን ሕዱር ባህርን ናይቲ ሕማም ይፈላለ እዩ። ቅልል ዝበሉ ሕሙማት ፒኤፍኣይ ብፓተላር ዲስኪነዝያ ክለለዩ ይኽእሉ፣ እዚ ድማ ብኤዴማ ላዕለዋይን ጎናዊን ጎኒ ናይ ሆፋ ፋት ፓድ (ብፓተሎፌሞራል ፋት ኢምፓክት እውን ይፍለጥ) ዝልለ እዩ። ጽልዋ ስብሒ ፓቴሎፌሞራል ምስ ካልኦት ሓደጋታት ፒኤፍኣይ ብቐረባ ዝተኣሳሰር ኮይኑ፡ ዲስፕላዝያ ፌሞራል ኮንዲል፡ ቁመት ፓተላር፡ ምውሳኽ ርሕቀት TT-TG፡ ላተርያል ፓተላር ቲልትን ሳብሉክሰሽንን ይርከብዎም። ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ፓተላር ዲስኪነዝያ ናብ መጉዳእቲ ካርቲላጅን ብኣግኡ ምብስባስ ላተርያል ፓተሎፌሞራል መላግቦን የስዕብ።

Acute dislocation of patella (APLD) እቲ ዝኸበደ መልክዕ PFI እዩ። እቲ ራጂ ስሉጥ ፊልም ምርካብ ሕዱር መጉዳእቲ ዘርኢ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ምፍሳስ መላግቦ፡ ሓሓሊፉ ደረጃ ሽኮር ስብሒ ዘለዎ ኣርትሮፓቲ፡ ስብራት ሚድያል ፓተላ ኦስቲዮኮንድራል፡ ላተርያል ቲልት/ሳብሉክሰሽን ናይ ፓቴላ (ስእሊ 8ሀ)፡ ከምኡ’ውን ብሰንኪ ኢምፓክሽን መጉዳእቲ ናይ ላተርያል ፌሞራል ኮንዲላር ካርቲላጅ ዝመጽእ ዓሚቝ ላተርያል ሳልከስ ምልክት ከጠቓልል ይኽእል። ፍሉያት ናይ MRI መግለጺታት ናይ acute LPD መጉዳእቲ ሚድያል ስታቢላይዘር (ኣብ 96%)፣ ላተርያል ፓተላር ቲልት ወይ ሳብሉክሰሽን፣ ኦስቲዮኮንድራል መጉዳእቲን ናይ መላግቦ ምፍሳስን ይርከብዎም (ስእሊ 2B, C)። ኣብ መብዛሕትኡ እዋን፡ እቲ ፓቴላ ድሕሪ እቲ ቀዳማይ ምፍንጫል ብባዕሉ ዳግማይ ይቕየር።

ክሳብ 70% ካብቶም ሕሙማት ተደጋጋሚ ምፍንጫል ከጋጥሞም እዩ፣ ሕዱር ተደጋጋሚ ምፍንጫል ድማ ከጋጥም ይኽእል። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኤምኣርኣይ ሕዱር ምቕዳድ ሚድያል ስታቢላይዘር፣ ሚድያል ፓተላር ዲፎርሚቲ፣ ኦሲፊኬሽን ሚድያል ፓቴላ፣ ፓቴላር-ፌሞራል ፋት ኢምፓክት፣ ካርቲላጅ መጉዳእቲን ምብስባስ ላተርያል ፓተሎፌሞራል መላግቦን ከርኢ ይኽእል እዩ (ስእሊ 3)።

ሕክምናታት

1. ካብ መጥባሕቲ ወጻኢ ዝግበር ሕክምና፤

• መብዛሕትኦም acute patellar dislocations ሓላፊ ኮይኖም ብባዕሎም ዳግማይ ክቕየሩ እዮም። ሓደ ሓደ ግዜ፡ ሕሙማት፡ ኣባላት ስድራቤት፡ ኣዕሩኽ፡ ኣሰልጠንቲ ወይ ኣሰልጠንቲ ብኢዶም ነቲ ፓቴላ ኣብቲ ቦታ ዳግማይ ክሰርዕዎ እዮም። እቲ ሕሙም ብሰንኪ ፓተላር ዲስሎኬሽን ናብ ክፍሊ ህጹጽ ረድኤት እንተኸይዱ፡ ብንቕሓት ዘለዎ መድሃኒት ምህዳእ ይወሃቦ። ዕጹው ምንካይ ፓቴላ በብቑሩብ እግሪ ብምዝርጋሕ ይርከብ። ዳግማይ ምስ ተሰርዐ፡ መላግቦ ብርኪ ካልእ መጉዳእቲ እንተሃልዩ ብክሊኒካዊ ኣገባብ መርምሮ።

• እቲ ንመጀመርታ ምፍንጫል ፓተላ ዝውሃብ መደበኛ ሕክምና ካብ መጥባሕቲ ወጻኢ ዝግበር ሕክምና ኮይኑ፡ ኣብ ስፕሊንት ወይ ኣብ መላግቦ ብርኪ ፊክሰተር ንሓጺር ግዜ (2-4 ሰሙን) ምጽናዕ ድሕሪ ሕዱር መጥቃዕቲ ቃንዛን ናይ መጀመርታ ምሕዋይ ቲሹን ክቆጻጸር ይኽእል። ኣብዚ እዋን እዚ፡ በትሪ ነቲ ክብደት ክስከሞ ይፍቀደሉ። ብድሕሪኡ ንንጥፈታት ፓቴላ ስታቢላይዚንግ ቅንጥብጣብ ይጥቀሙ፣ ምንቅስቓስ፣ ሓይልን ምቁጽጻር ኣካላትን ንምምላስ ድማ ኣካላዊ ፍወሳ ይግበር።

• መብዛሕትኡ ግዜ ሕሙማት ድሕሪ እቲ ቀዳማይ መጥቃዕቲ ኣስታት 3 ወርሒ ዳግማይ ምንቅስቓስ ኣካላት ይጅምሩ። ብዘይካዚ ስቴንት ምግባር ኣማራጺ እዩ።

2. መጥባሕታዊ ሕክምና፤

• ኣብ ልዕሊ 30% ሕሙማት፡ እቲ ቀዳማይ ምፍንጫል ፓተላር ምስ ብዙሕ ምፍሳስ መላግቦ ብርኪ ዝተኣሳሰር እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት፡ ስብራት ኦስቲዮኮንድራል እንተሃልዩ ንምፍላጥ ኤምኣርኣይ ምግባር የድሊ። እቲ ዝበዝሐ ዝረአ ቦታ ናይዞም ስብራት ማእከላይ ፓተላ ወይ ላተርያል ፌሞራል ኮንዲል ኮይኑ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ውሽጢ ኣርቲኩላር ስብራት ኣብ ዝህልወሉ እዋን መጥባሕታዊ ሕክምና ይምከር።

• ኣብ እዋን መጥባሕቲ፡ ቁራጽ ስብራት ኦስቲዮኮንድራል ከከም ዓቐን ቁራጽ ስብራትን ጽሬት መላግቦን ይእለ ወይ ይጸንዕ። ዓቐን ስብራት ኦስቲዮኮንድራል ≥ 15 ሚ.ሜ ምስ ዝኸውን፡ ኣብ ክንዲ ምቑራጽ፡ ምጽናዕ ስብራት ይሕሰብ። እዚ ምትዕጽጻፍ ብኽፉት ኣገባብ ብረት ስክሪው፣ ባዮኣብሶርባብል ፒን ወይ ስፌት ብምጥቃም ይፍጸም።

• ኣብ ሕክምና ስብራት፡ እቲ ዝንባለ ናይ ሓደ ግዜ መጥባሕታዊ ምርግጋእ ፓተላ ብሚድያል ጽገና ወይ ብMPFL ዳግመ ህንጸት ይርከብ። ንመትሓዚ ስብራት ዝኸውን ብረት ዝሰርሕ ሽጉጥ እንተተጠቒምካሉ፡ ኣብ መጻኢ ብኻልእ መጥባሕታዊ መስርሕ ክእለ ክግደድ ይኽእል።

• ብዛዕባ እቲ ዝበለጸ ኣገባብ ምርግጋእ ፓተላር ክልተ ኣብያተ ትምህርቲ ኣተሓሳስባ ኣለዉ። እቲ ቀዳማይ ሜላ ዝተነፀለ ዳግመ ህንፀት ኤምፒኤፍኤል ምፍፃም እዩ። MPFL ቀንዲ ደረት ረቛሒ ናይ ላተርያል ሳብሉክሰሽን ፓተላ ስለዝኾነ ዳግመ ህንጸቱ ንፓቴላ ዘድሊ ምርግጋእ ክህብ እዩ። ዳግመ ህንጸት MPFL መብዛሕትኡ ግዜ ብኳድሪሰፕስ ቴንዶን ኣውቶግራፍት፣ ሃምስትሪንግ ቴንዶን ኣውቶግራፍት ወይ ኣሎግራፍት ይፍጸም። ምርግጋእ ፓተላር ንምምላስ ዝተነፀለ ዳግመ ህንፀት MPFL ልዕሊ 95% ኮይኑ እዚ ድማ ምስ ምርጫ ግራፍት ዝኾነ ርክብ የብሉን። እቶም ዝበዝሑ ጸገማት ዳግመ ህንጸት MPFL ምትራር መላግቦ ብርኪ፡ ስንብራት ፓተላርን ተደጋጋሚ ዘይምርግጋእ ፓተላርን እዮም።

• እቲ ካልኣይ ኣገባብ ድማ ንሓደጋ ረቛሒታት ዘይምርግጋእ ፓተላር፣ ከምኡ’ውን ዳግመ ህንጸት MPFL ይፈትሕ። ኣብዚ ኣገባብ እዚ፡ ኣናቶሚካዊ ሓደጋታት ዘይምርግጋእ ፓተላር ኣብ ራጂ ፊልምን ሲቲ/ኤምኣርኣይን ይውሰን፡ እዚ ድማ ትሮክሊየር ዲስፕላዝያ፡ ምውሳኽ ቁመት ፓተላርን ርሕቀት TT-TGን ሓዊሱ እዩ። ምስተረጋገጸ፡ ገለ ወይ ኩሎም ረቛሒታት ሓደጋ ብመጥባሕቲ ክእረሙ እዮም።

• ትሮክሊየር ዲስፕላዝያ ብትሮክሊዮፕላስቲ ይፍታሕ፣ ኣብዚ ትሮክሊየር ጕድጓድ ይዓሞቕ (ስእሊ 12ሀ)። ትሮክሊየር ፕላስቲ ኣብ ኣመሪካ ብዙሕ ተፈታዊ ኣይኮነን ምኽንያቱ ወራር ኣርቲኩላር ካርቲላጅ ስለዘጠቓልል፡ ብክልሰ-ሓሳብ ድማ ኣብ መጻኢ ናይ ኢስኬሚክ ኔክሮሲስ ወይ ኣርትራይተስ ሓደጋ ኣሎ።

• ቁመት ፓቴላ ወይ ምውሳኽ ቁመት ፓቴላ ብዲስታል ቲብያል ቱበርክል ይፍታሕ። TT-TG ርሕቀት ንምዕባይ፡ ሚድያል ወይ ኣንቴሮሚድያል ቲብያል ቱበርክል ይፍጸም (ስእሊ 12B)። ጸገማት ቲብያል ቱቤሮሲቲ ኦስቲዮቶሚ፡ ዘይምትእስሳር፡ ቃንዛ ሃርድዌር፡ ምጉዳል ምጉዳል ቱቦሮሲቲን ስብራትን ይርከብዎም።

• ንውጥረት ላተርያል ረቲና፡ ላተርያል ረቲና ምፍናው ይፍጸም፡ እዚ ድማ ምውሳኽ ፓቴላ ቲልት ዘርኢ እዩ። ናይ ጎናዊ ምፍናው ጸገማት ቀጻሊ ሕበጥን iatrogenic medial instability of patellaን የጠቓልል።

• ኣብቶም ዘይበሰሉ ኣዕጽምቲ ዘለዎም ሕሙማት፡ ገለ መጥባሕቲታት ብሰንኪ ኤፒፊሲስ ጸረ-ምልክት ወይ ይቕየሩ።

• ናይ MFPL ናይ ፌሞራል ምትእስሳር ነጥቢ ልክዕ ኣብ ትሕቲ ኤፒፊሲስ ናይ ዲስታል ፌሙር ይርከብ። ስለዚ፡ ዳግመ ህንጸት ናይቶም ዘይበሰሉ ኣዕጽምቲ ዘለዎም ሕሙማት፡ ውሑስ ምዅዓት ፌሞራል ታንለ ንምርግጋጽ፡ ብጽኑዕ መምርሒ ፍሎሮስኮፒ ክካየድ ይግባእ።

• ዲስታል ፌሙር መጉዳእቲ ናብ ምጉዳል ቅርጺ ከስዕብ ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ መጥባሕታዊ ምእራም ከድልዮ ይኽእል ወይ ከየድልዮ ይኽእል። ብተመሳሳሊ መንገዲ፡ መጉዳእቲ ፕሮክሲማል ቲብያል ፕሮትሩዥን ብፍላይ ኣብ ማእከላይ ብርኪ ናብ ምጉዳል ቅርጺ ከስዕብ ይኽእል። ስለዚ፡ ክፉት ፕሮክሲማል ቲብያል ፕሮትሩዥን ዘለዎም ሕሙማት፡ ኦስቲዮቶሚ ቲብያል ቱቤሮሲቲ ክልኩል እዩ።

• ብኣንጻሩ እቲ ፓተላር ቴንዶን ምሉእ ብምሉእ ወይ ብኸፊል ብማእከላይ ደረጃ ክምዝብል ይኽእል። ደጋዊ ፍርቂ ናይቲ ፓተላር ቴንዶን ናብ ማእከላይ ሸነኽ ምስ ዝሰጋገር እዚ ስርሒት እዚ ስርሒት ሩክስ-ጎልድትዋይት ይበሃል (ስእሊ 12C)።

• ኩሎም መጥባሕቲ ዝገብሩ ሕሙማት ኣብ ኣወዳድባ ኣካላት ኮሮናሪን ዝዘውሩ ኣካላትን ዘይምርግጋእ ፓተላር ክግምገሙ ኣለዎም። ምውሳኽ ጀኑ ቫልጉስ፣ ካብ መጠን ንላዕሊ ፌሞራል ኣንቲቨርሽንን ምውሳኽ ግዳማዊ ቲብያል ቶርሽንን ንዘይምርግጋእ ፓተላር ሓደጋ ዝኾኑ ረቛሒታት እዮም።

• ዘይበሰለ ኣዕጽምቲ ዘለዎም ሕሙማት፡ ምስ ጀኑ ቫልጉስ ኣብ ዝገጥመሉ እዋን፡ ንዕብየት ምምራሕ ኣብ ግምት ክኣቱ ኣለዎ። ኤፒፊዚያል ስክሪው ወይ ቴንሽን ባንድ ፕሌት ቀስ ብቐስ ንምእራም ኣብ ማእከላይ ሸነኽ ናይቲ ርሑቕ ጫፍ ፌሞራል ኤፒፊሲስ ክሽፍኑ ይኽእሉ። ብሱላት ኣዕጽምቲ ዘለዎም ሕሙማት ንኮሮናሪ ወይ ሮታሽናል ዲፎርሚቲ ንምእራም ኦስቲዮቶሚ የድሊ። ናይ ጀኑ ቫልጉስ ናይ ምእራም ምልክት > 10 ዲግሪ ኮይኑ፡ ናይ ምዝዋር ምዝንባል መአረምታ ምልክት ድማ ካብ 20 ዲግሪ ይሓልፍ።

• ህጻናት (< 10 ዓመት) ዝተሓላለኸ ቅዲታት ዘይምርግጋእ ፓተላር ከጋጥሞም እዩ፣ እዚ ድማ ጽኑዕ ወይ ልሙድ ምዝንባል ፓተላር የጠቓልል። ሓያሎ ሲንድሮም ከም ዳውን ሲንድሮም፡ ጽፍሪ-ፓቴላር ሲንድሮም፡ ካቡኪ ሲንድሮምን ሩቢንስታይን ታይቢ ሲንድሮምን ብናይ ፓተላር ዘይምርግጋእ ዝቖሙ እዮም።

• ነዞም ዝተሓላለኹ ቅዲታት ንምፍታሕ ዝተነጸለ ዳግመ ህንጸት MPFL እኹል ከምዘይኮነ ምግንዛብ ኣገዳሲ እዩ፣ ምኽንያቱ እቲ ቀዳማይ ፓቶሎጂ ብጎኒ ስለዝርከብ፣ ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ኣገባብ ኳድሪሰፕስ ፌሞሪስ ይሓጽር፣ እዚ ድማ ነዞም ጸገማት ንምፍታሕ ሰፊሕ ጎናዊ ምፍናውን ኳድሪሰፕስ ፌሞሪስ ፕላስቲን የድሊ።

• ኣብ ኳድሪሰፕስ ፌሞሪስ ፕላስቲ፡ ኳድሪሰፕስ ፌሞሪስ መካኒዝም ዳግማይ ዝቐንዐን/ወይ ድማ ዝነውሐን እዩ። ኣብ ጉዳይ ሸለልትነት ወይ ደንጉዩ ዝግበር ሕክምና፡ እዞም ዝተሓላለኹ ዘይርጉኣት ቅዲታት ኣብ ድሒሩ ህይወት ከጋጥሙ ይኽእሉ።

ከመይ ጌርና ናይ ኣካላት ምትካልን መሳርሒታት ኣካላትን ንገዝእ?

ን CZMEDITECH , ኣዝዩ ምሉእ መስመር ፍርያት ናይ ኣካላት መጥባሕቲ ምትካልን ተዛመድቲ መሳርሒታትን ኣለና፣ እቶም ፍርያት ሓዊሱ ዓንዲ ሕቖ ምትካል, ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ (intramedullary nails), ትራውማ ፕሌት, መዕጸዊ ጽላት, ክራንያል-ማክሲሎፋሻል ዝበሃል ምዃኑ ይፍለጥ, ናይ ሰብነት ኣካላት, ናይ ሓይሊ መሳርሒታት, ናይ ደገ መትሓዚታት, ኣርትሮስኮፒ ምግባር, ናይ እንስሳታት ክንክንን ደገፍቲ መሳርሒታት ስብስባቶምን ምዃኖም ይፍለጥ።

ብተወሳኺ፡ ንዝያዳ ሓካይምን ሕሙማትን ድሌታት መጥባሕቲ ንምምላእ፡ ከምኡ’ውን ትካልና ኣብ መላእ ዓለማዊ ኢንዱስትሪ ምትካል ኣካላትን መሳርሕታትን ዝያዳ ተወዳዳሪ ንምግባር፡ ብቐጻሊ ሓደስቲ ፍርያት ንምምዕባልን መስመራት ፍርያት ንምስፋሕን ቃል ኣቲና ኣለና።

ናብ መላእ ዓለም ንሰድድ ኢና፣ ስለዚ ክትክእሉ ኢኹም። ። ብኢመይል ኣድራሻ song@orthopedic-china.com ንነጻ ዋጋ ርኸቡና፣ ወይ ድማ ንቕልጡፍ መልሲ ኣብ ዋትስኣፕ መልእኽቲ ስደዱ +86- 18112515727

ተወሳኺ ሓበሬታ ክትፈልጡ ምስ እትደልዩ፡ጠውቑ CZMEDITECH ንዝያዳ ዝርዝር ሓበሬታ ንምርካብ።