किं त्वं तत् जानासि ? बालकेषु पैटेलोफेमोरलसन्धिअस्थिरतायाः जोखिमकारकाः चिकित्सा च
दृश्य: 39 लेखक: साइट सम्पादक प्रकाशन समय: 2022-12-22 उत्पत्ति: क्षेत्र
पैटेलोफेमोरल इन्स्टेबिलिटी (PFI) इत्यस्मिन् रोगानाम् एकां श्रृङ्खला अन्तर्भवति, यत्र हल्के अस्वस्थतायाः आरभ्य पैटेला इत्यस्य स्पष्टविक्षेपः (LPD) यावत् भवति । एलपीडी तुल्यकालिकरूपेण सामान्यं भवति, प्रत्येकं एकलक्षबालेषु ५० प्रकरणाः भवन्ति । प्रथमः विक्षेपः प्रायः १५ तः १९ वर्षाणां मध्ये भवति । एलपीडी एकः दुर्बलीकरणीयः रोगः अस्ति, तथा च रूढिवादीचिकित्सायाः अथवा शारीरिकचिकित्सायाः अनन्तरं विक्षेपस्य दरः ७०% यावत् भवति । मध्यवर्ती-पैटेलोफेमोरल-स्नायुबन्धस्य पुनर्निर्माणं सर्वाधिकं प्रयुक्तं शल्यचिकित्सा अस्ति । परन्तु १६% यावत् रोगिणां पुनः विक्षेपः सहितं जटिलताः भवन्ति । तदतिरिक्तं चतुर्थांशस्य रोगिणां अन्यजानुसन्धिस्य अनुवर्तनशल्यक्रिया आवश्यकी भवति यस्य शल्यचिकित्सा न भवति । एलपीडी-पश्चात् प्रगतिशील-उपास्थि-चोटस्य, ओए-इत्यस्य च दीर्घकालीन-जोखिमः प्रारम्भिक-विक्षेपस्य अनन्तरं ६ गुणाधिकः भवति, येन बहवः युवानः रोगिणः ३०-४० वर्षेषु ओए-जोखिमस्य सामनां कुर्वन्ति सामान्यपैटेलोफेमोरलसन्धिस्य स्थिरतां पुनः स्थापयितुं पीएफआई इत्यस्य व्यापकबोधस्य अभावः मुख्यबाधासु अन्यतमः अस्ति ।
जोखिम कारक
पीएफआई इत्यस्य जोखिमकारकाः द्वयोः वर्गयोः विभक्तुं शक्यन्ते : शारीरिकविकृतता तथा संरेखणविकृतता । ऊरु-ट्रोक्लीयर-विकृतिः सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णा शरीररचना-विकृतता अस्ति, तथा च संरेखण-असामान्यतायां पटल-उन्नतिः, पटल-रोलः, उपलक्सेशनं च अन्तर्भवति पैटेलोफेमोरल विकृतिः मेडियल स्टेबलाइजरस्य चोटः, क्यू कोणस्य वृद्धिः, फीमरस्य पूर्ववर्तनं, पैटेलर टेण्डन इन्सर्शन इत्यस्य पार्श्वीकरणेन च जैवयान्त्रिकपरिवर्तनानां कारणेन भवति पीएफआई इत्यस्य जोखिमकारकाः चित्रे १ सारांशतः दर्शिताः सन्ति ।
![उपचारः बालकेषु patellofemoral joint instability]()
इमेजिंग परीक्षा के लक्षण
पीएफआई-रोगस्य एमआरआइ-निष्कर्षाः रोगस्य तीव्रता, दीर्घकालीनप्रकृत्या च भिद्यन्ते । हल्के पीएफआई-प्रकरणेषु पैटेलर-डिस्किनेसिया इति लक्षणं भवितुम् अर्हति, यस्य लक्षणं होफ्फा-वसा-पैडस्य उपरितन-पार्श्व-पार्श्वयोः शोफः (पैटेलोफेमोरल-वसा-प्रभावः इति अपि ज्ञायते) भवति पैटेलोफेमोरल फैट इम्पैक्ट पीएफआई इत्यस्य अन्यैः जोखिमकारकैः सह निकटतया सम्बद्धः अस्ति, यत्र फेमोरल कण्डिल डिस्प्लेसिया, पैटेलर ऊर्ध्वता, टीटी-टीजी दूरी वर्धिता, पार्श्वपैटेलर झुकावः, सबलक्सेशन च सन्ति दीर्घकालीनपैटेलर-डिस्किनेसिया-रोगेण उपास्थि-क्षतिः भवति, पार्श्व-पैटेल्-फेमोरल-सन्धिस्य प्रारम्भिक-क्षयः च भवति ।
पटेलस्य तीव्रविक्षेपः (APLD) पीएफआई-रोगस्य गम्भीरतमः रूपः अस्ति । एक्स-रे सादा चलचित्रं तीव्र-चोटानां आविष्कारं दर्शयति, यस्मिन् सन्धि-प्रवाहः, वसा-गठिया-रोगस्य नैमित्तिक-लिपिड-स्तरः, मध्य-पैटेल्-अस्थि-कोण्ड्रल्-इत्यस्य भङ्गः, पटलस्य पार्श्व-झुकावः/उपलक्सेशनः (चित्रम् ८ ए), पार्श्व-ऊरु-कण्डिल-उपास्थि-इत्यस्य आघात-चोटस्य कारणेन गभीर-पार्श्व-सल्कस-चिह्नं च भवितुं शक्नोति तीव्र एलपीडी इत्यस्य विशिष्ट एमआरआई अभिव्यक्तिषु मध्यस्थस्थिरीकरणस्य चोटः (९६%), पार्श्विकपैटेलर झुकावः अथवा उपलक्सेशनः, अस्थिकोशिकायाः चोटः, सन्धिस्रावः च सन्ति (चित्रम् २ बी, सी) अधिकांशतया प्रथमविक्षेपस्य अनन्तरं पटलः स्वतः एव पुनः सेट् भवति ।
![उपचारः बालकेषु patellofemoral joint instability]()
७०% यावत् रोगिणः पुनरावृत्तिविक्षेपं अनुभविष्यन्ति, दीर्घकालीनपुनरावृत्तिविक्षेपः च भवितुम् अर्हति । अस्मिन् सन्दर्भे एमआरआइ-मध्ये मध्यस्थस्य दीर्घकालीन-अश्रुपातः, मध्य-पैटेलर-विकृतिः, मध्य-पैटेल्-विकृतिः, पटल-ऊरु-वसा-प्रभावः, उपास्थि-क्षतिः, पार्श्व-पैटेलर-सन्धिस्य क्षयः च दृश्यते (चित्रम् ३)
![उपचारः बालकेषु patellofemoral joint instability]()
उपचाराः
अशल्यचिकित्सा : १.
अधिकांशः तीव्रः पटलविक्षेपः क्षणिकः भवति, ते स्वतः एव पुनः सेट् भविष्यति । कदाचित्, रोगिणः, परिवारस्य सदस्याः, मित्राणि, प्रशिक्षकाः वा प्रशिक्षकाः वा मैन्युअल् रूपेण पैटेल् स्थले एव रीसेट् करिष्यन्ति । यदि रोगी पैटेलर-विक्षेपस्य कारणेन आपत्कालीनविभागं गच्छति तर्हि तस्मै चेतन-शामकं दत्तं भविष्यति । क्रमेण पादौ प्रसारयित्वा पटलस्य निमीलितं न्यूनीकरणं भवति । एकदा पुनः सेट् कृत्वा जानुसन्धिः अन्येषां चोटानां कृते चिकित्सकीयरूपेण पश्यन्तु ।
पटेलस्य प्रथमविक्षेपस्य मानकचिकित्सा अशल्यचिकित्सा भवति, तथा च स्प्लिण्ट् अथवा जानुसन्धिनिश्चितकर्तायां अल्पकालिकं (२-४ सप्ताहं) निश्चयः तीव्रप्रहारस्य अनन्तरं वेदनाम् प्रारम्भिक ऊतकचिकित्सां च नियन्त्रयितुं शक्नोति अस्मिन् काले बैसाखीभिः भारं वहितुं शक्यते । तदनन्तरं क्रियाकलापानाम् कृते पैटेला स्थिरीकरणकोष्ठकानां उपयोगः भवति, गतिः, बलं, अङ्गनियन्त्रणं च पुनः स्थापयितुं शारीरिकचिकित्सा क्रियते ।
प्रायः प्रथमाक्रमणस्य प्रायः ३ मासानां अनन्तरं रोगिणः पुनः व्यायामं आरभन्ते । तदतिरिक्तं स्टेण्ट् धारणं वैकल्पिकम् अस्ति ।
2. शल्यचिकित्सा : १.
३०% अधिकेषु रोगिषु प्रथमः पटलविक्षेपः जानुसन्धिस्रावस्य बृहत् परिमाणेन सह सम्बद्धः भवति । अस्मिन् सति अस्थिकोशिकानां भङ्गः अस्ति वा इति ज्ञातुं एमआरआइ-करणं आवश्यकम् । एतेषां भङ्गानाम् सर्वाधिकं सामान्यं स्थानं मध्यपट्टिका अथवा पार्श्विक ऊरुकण्डिलः भवति, तथा च प्रायः अन्तर्-आर्टिकुलर-भङ्गस्य उपस्थितौ शल्यचिकित्सा अनुशंसिता भवति
शल्यक्रियायाः समये अस्थिकोशिकाभङ्गखण्डाः भङ्गखण्डानां परिमाणानुसारं उपास्थिगुणवत्तायाः च अनुसारं निष्कासिताः वा निश्चयाः वा भवन्ति । यदा अस्थिकोशिकीयभङ्गस्य आकारः ≥ १५ मि.मी., तदा च्छेदनस्य स्थाने भङ्गस्य निश्चयः विचार्यते । इदं निश्चयं धातुपेचकानां, जैवशोषकपिनानां वा सिवनीणां वा उपयोगेन मुक्तपद्धत्या क्रियते ।
भङ्गस्य चिकित्सायां पटलस्य युगपत् शल्यक्रियाद्वारा स्थिरीकरणस्य प्रवृत्तिः मध्यवर्तीमरम्मतेन अथवा एमपीएफएलपुनर्निर्माणेन प्राप्ता भवति यदि भङ्गनिरोधाय धातुपेचकानां उपयोगः भवति तर्हि भविष्ये अन्यैः शल्यक्रियाभिः तेषां निष्कासनं कर्तव्यं भवेत् ।
पटलरस्थिरीकरणस्य उत्तमपद्धतेः विषये द्वौ विचारधारा स्तः । प्रथमा पद्धतिः पृथक्कृतं MPFL पुनर्निर्माणं कर्तुं भवति । एमपीएफएल पटलस्य पार्श्विक-उपलक्सेशनस्य मुख्यः बाध्यताकारकः अस्ति, अतः तस्य पुनर्निर्माणं पटेलस्य कृते आवश्यकं स्थिरतां प्रदास्यति । एमपीएफएल पुनर्निर्माणं प्रायः चतुर्भुजकण्डरा ऑटोग्राफ्ट्, हैमस्ट्रिंग् टेण्डन् ऑटोग्राफ्ट् अथवा एलोग्राफ्ट् इत्यनेन क्रियते । पटलरस्थिरतां पुनः स्थापयितुं पृथक्कृतस्य एमपीएफएलपुनर्निर्माणस्य सफलतायाः दरः ९५% तः अधिकः अस्ति, यस्य ग्राफ्टस्य चयनेन सह किमपि सम्बन्धः नास्ति । एमपीएफएल पुनर्निर्माणस्य सर्वाधिकं सामान्यजटिलताः जानुसन्धिस्य कठोरता, पट्टिकाभङ्गः, पुनरावृत्तिः पटलस्य अस्थिरता च सन्ति ।
द्वितीया पद्धतिः पटलर-अस्थिरतायाः, एमपीएफएल-पुनर्निर्माणस्य च जोखिमकारकाणां समाधानं करोति । अस्मिन् पद्धत्या स्थूलस्य अस्थिरतायाः शारीरिकजोखिमकारकाः एक्स-रे-पटलस्य तथा सीटी/एमआरआइ-इत्यत्र निर्धारिताः भवन्ति, यत्र ट्रोक्लीयर-विकृतिः, पटलस्य ऊर्ध्वता वर्धिता, टीटी-टीजी-दूरी च सन्ति एकदा निर्धारितं जातं चेत् केचन वा सर्वे वा जोखिमकारकाः शल्यक्रियाद्वारा सम्यक् भविष्यन्ति ।
ट्रोक्लियर् डिस्प्लेसिया ट्रोक्लिओप्लास्टी इत्यनेन समाधानं भवति, यस्मिन् ट्रोक्लीयर खन्धः गभीरः भवति (चित्रम् १२ क) । अमेरिकादेशे ट्रोक्लियरप्लास्टी अतीव लोकप्रियं नास्ति यतोहि अस्मिन् आर्टिकुलर कार्टिलेजस्य आक्रमणं भवति, सैद्धान्तिकरूपेण च भविष्ये इस्कीमिक नेक्रोसिस् अथवा गठियायाः जोखिमः भवति
पटेला ऊर्ध्वता अथवा पटेला ऊर्ध्वतायाः वृद्धिः दूरस्थ-टिबिया-कन्द-द्वारा निराकृता भवति । TT-TG दूरं वर्धयितुं मध्यवर्ती अथवा पूर्वमध्यस्थं टिबिया ट्यूबरकलं क्रियते (चित्रम् 12B) । टिबिया ट्यूबरोसिटी अस्थिविच्छेदनस्य जटिलतासु असंयोगः, हार्डवेयरवेदना, ट्यूबरोसिटी न्यूनीकरणस्य हानिः, भङ्गः च सन्ति ।
पार्श्व-रेटिना-तनावस्य कृते पार्श्व-रेटिना-विमोचनं भवति, यत् पटेला-झुकायाः वृद्धिं दर्शयति । पार्श्वविमोचनस्य जटिलतासु निरन्तरं सूजनं, पटेलायाः इट्रोजेनिकमध्यमस्थिरता च अन्तर्भवति ।
![उपचारः बालकेषु patellofemoral joint instability]()
![उपचारः बालकेषु patellofemoral joint instability]()
अपरिपक्व अस्थियुक्तेषु रोगिषु एपिफिसिस् इत्यस्य कारणेन केचन शल्यक्रियाः विरुद्धाः वा परिवर्तिताः वा भवन्ति ।
MFPL इत्यस्य ऊरुसंलग्नबिन्दुः दूरस्थस्य फीमरस्य एपिफिसिसस्य अधः एव स्थितः भवति । अतः अपरिपक्व अस्थियुक्तानां रोगिणां MPFL पुनर्निर्माणं कठोरफ्लोरोस्कोपीमार्गदर्शने करणीयम् येन ऊरुसुरङ्गस्य सुरक्षितं खननं सुनिश्चितं भवति।
दूरस्थ फीमरस्य चोटः विकृतिं जनयितुं शक्नोति, यस्य शल्यक्रियायाः सुधारस्य आवश्यकता भवितुम् अर्हति वा न वा । तथैव समीपस्थस्य टिबिया-उत्थानस्य चोटेन विशेषतः मध्यजानुनि विकृतिः भवितुम् अर्हति । अतः मुक्तसमीपस्थं टिबिया-उत्थानयुक्तानां रोगिणां कृते टिबिया-नली-विच्छेदनं निषिद्धम् अस्ति ।
प्रत्युत पटलस्य कण्डरा मध्यभागे पूर्णतया आंशिकरूपेण वा विस्थापितः भवितुम् अर्हति । यदा पटेलर-कण्डरस्य बाह्यार्धं मध्यपक्षं प्रति स्थानान्तरितम् भवति तदा एतत् शल्यक्रिया Roux-Goldthwait operation इति उच्यते (चित्रम् 12C)
शल्यक्रियां कुर्वतां सर्वेषां रोगिणां कोरोनरी-अङ्गानाम्, घूर्णन-अङ्गानाम् च व्यवस्थायां पटल-अस्थिरतायाः मूल्याङ्कनं करणीयम् । जेनु वैल्गसस्य वर्धनं, अत्यधिकं ऊरु-पूर्ववर्तनं, बाह्य-टिबिया-विक्षेपस्य वर्धनं च पटेलर-अस्थिरतायाः जोखिमकारकाः सन्ति ।
अपरिपक्व अस्थियुक्तानां रोगिणां कृते जेनु वाल्गुस् इत्यस्य व्यवहारे वृद्धिमार्गदर्शकं विचारणीयम् । एपिफिसियल स्क्रू अथवा तनावपट्टिका प्लेट् क्रमिकसुधारार्थं ऊरु एपिफिसिस् इत्यस्य दूरस्थस्य अन्तस्य मध्यभागं व्याप्नुवन्ति । प्रौढास्थियुक्तानां रोगिणां कोरोनरी अथवा घूर्णनविकृतिः सम्यक् कर्तुं अस्थिच्छेदनस्य आवश्यकता भवति । जेनु वालगसस्य सुधारसूचना > १० डिग्री भवति, तथा च घूर्णनविक्षेपस्य सुधारसूचना २० डिग्री अधिका भवति ।
बालकाः (< 10 वर्षाणि) पट्टिकायाः अस्थिरतायाः जटिलप्रतिमानानाम् सामना करिष्यन्ति, येषु नियतं वा आदतं वा पटलविक्षेपणं भवति । डाउन सिण्ड्रोम, नेल-पैटेलर सिण्ड्रोम, काबुकी सिण्ड्रोम, रुबिन्स्टीन् तायबी सिण्ड्रोम इत्यादयः अनेकाः सिण्ड्रोम्स् पैटेलर-अस्थिरतायाः कारणेन निर्मिताः सन्ति ।
एतत् अवगन्तुं महत्त्वपूर्णं यत् एमपीएफएलस्य पृथक्कृतं पुनर्निर्माणं एतेषां जटिलप्रतिमानानाम् समाधानार्थं पर्याप्तं नास्ति, यतः प्राथमिकविकृतिविज्ञानं पार्श्वतः स्थितं भवति, तथा च कदाचित् चतुर्भुजस्य फीमोरिसस्य तन्त्रं लघु भवति, यस्य कृते एतासां समस्यानां समाधानार्थं विस्तृतपार्श्वविमोचनं चतुर्भुजस्य फीमोरिसप्लास्टी च आवश्यकं भवति
चतुर्भुज-फीमोरिस्-प्लास्टी-मध्ये चतुर्भुज-फीमोरिस्-तन्त्रं पुनः उन्मुखं भवति तथा/वा दीर्घकालं यावत् भवति । उपेक्षायाः अथवा विलम्बितचिकित्सायाः सन्दर्भे एते जटिलाः अस्थिराः प्रतिमानाः पश्चात् जीवने सम्मुखीभवितुं शक्नुवन्ति ।
अस्थिरोगप्रत्यारोपणं अस्थिरोगसाधनं च कथं क्रेतव्यम्?
कृते CZMEDITECH , अस्माकं आर्थोपेडिक सर्जरी प्रत्यारोपणस्य अत्यन्तं सम्पूर्णा उत्पादपङ्क्तिः अस्ति तथा च तत्सम्बद्धानां उपकरणानां, उत्पादाः सहितम् मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणम्, मज्जा-अन्तर्गत-नखाः, आघात प्लेट, तालाबन्दी प्लेट, कपाल-मैक्सिलोफेशियल, कृत्रिमशरीरम्, विद्युत्साधनम्, बाह्य स्थिरकर्तारः, आर्थ्रोस्कोपी, पशुचिकित्सापरिचर्या तथा तेषां सहायकयन्त्रसमूहाः।
तदतिरिक्तं, वयं निरन्तरं नूतनानां उत्पादानाम् विकासाय, उत्पादपङ्क्तयः विस्तारयितुं च प्रतिबद्धाः स्मः, येन अधिकवैद्यानां रोगिणां च शल्यक्रियायाः आवश्यकताः पूर्यन्ते, अपि च अस्माकं कम्पनीं सम्पूर्णे वैश्विक-आर्थोपेडिक-प्रत्यारोपण-यन्त्र-उद्योगे अधिका प्रतिस्पर्धां कर्तुं शक्नुमः |.
वयं विश्वव्यापीरूपेण निर्यातं कुर्मः, अतः भवान् शक्नोति निःशुल्कं उद्धरणार्थं ईमेलपते song@orthopedic-china.com इत्यत्र सम्पर्कं कुर्वन्तु , अथवा त्वरितप्रतिक्रियायै WhatsApp इत्यत्र सन्देशं प्रेषयन्तु +86- 18112515727 .
यदि अधिकानि सूचनानि ज्ञातुम् इच्छन्ति तर्हि क्लिक् कुर्वन्तु CZMEDITECH । अधिकविवरणं ज्ञातुं
