ታሪኽ ምጽማድ ኣብ ውሽጢ ቆርበት (intramedullary nailing) ትፈልጡ ዶ?

ምምጻእ ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ ኣብ ሕክምና ነዊሕ ስብራት ዓጽሚ ሰውራ ኣምጺኡ። እቲ ሜላ ንዘመናት ዝጸንሐ እኳ እንተነበረ፡ ክሳብ ካልኣይ መፋርቕ መበል 20 ክፍለ ዘመን ግን ኣብዚ ሕጂ ዘለዎ ደረጃ ኣይበጽሐን።

እቲ ሜላ ኣብ ቀዳማይ ፍርቂ መበል 20 ክፍለ ዘመን ብብዙሓት ምሁራት ብጥርጣረን ምኽሓድን ስለ ዝተራእየ፡ መንገዲ ዓወት ኩሉ ግዜ ቀሊል ኣይነበረን። ሎሚ ኣብ ሜታላርጂ፡ ሜላታት መጥባሕትን ክእለት ፍሎሮስኮፒክን ብዝተገብረ ምህዞታት፡ ኣብ ውሽጢ ሜዱላሪ ምጽማር፡ ንነዊሕ ስብራት ዓጽሚ ዝምልከት ደረጃ ክንክን ኮይኑ ኣሎ።

ኣብ ባዮሜካኒካዊ ፍልጠት ደቂ ሰባት ዝተራእየ ምዕባለታት፡ እዚ ዘመናዊ ዲዛይን ምፍጣር ከም ዝከኣል ገይሩ እዩ። ዘመናዊ ውሽጣዊ ጽፍሪ ጽፍሪ ትሑት መጠን ረኽሲ፡ ውሑድ በሰላ፡ ጽቡቕ ምርግጋእ ስብራትን ቅጽበታዊ ምንቅስቓስ ሕሙማትን ዝልለ እዩ።

ኣብዚ ጽሑፍ ዝተኻየደ ታሪኻዊ ገምጋም፡ ፍልቀት ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ብሓጺሩ ንምግላጽ፡ ኣገደስቲ ምዕራፋቱ ንምጉላሕ፡ ናይ መጀመርታ ኣጠቓቕማን ስዒቡ ዝመጸ ፍልቀትን ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ናይ ግዜ ሃዋህው ንምቕራብ፡ ከምኡ’ውን ቦታ ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ኣብ ዘመናዊ ሕክምና ኣካላትን ስንባደን ንምትእትታው ዝዓለመ እዩ (ንኣብነት ስእሊ 1)።

ልደት ናይቲ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ዝርከብ ጽፍሪ

ጥንታውያን ግብጻውያን ንመጀመርያ ግዜ ምስ ጽፍሪ ዝመሳሰል መሳርሒ ውሽጣዊ ሽፋን (intramedullary device) እዮም ተጠቒሞም። ዝተሓላለኸ መጥባሕታዊ ክንክን ስብራት ቅድሚ ክንድዚ ዝኣክል ዓመታት ክህሉ ተኽእሎ ኣይነበረን።

እቲ ርግጸኛ ዝኾነ ነገር ግን ጥንታውያን ግብጻውያን ካብቲ ኣብ ድሕሪ ሞት ዘሎ ህይወት ትንሳኤ ስጋ ካብ ዝነበሮም እምነት ዝነቐለ ዓቢ ናይ ምቕባእ ሜላታት ከም ዝነበሮም እዩ።

እዚ ኣብ መቓብር ቱታንካሙን ዝተረኽበ ኡሰርሞንቱ ዝተባህለ ሙሚ ዝነበረ ኮይኑ፡ ኣብ መንጎ ፍረነብስን ቲብያን ንመላግቦ ብርኪ ንምርግጋእ ብፍሕሶ ዝተሰርሐ ጽፍሪ ተኣትዩ (ከምቲ ኣብ ስእሊ 2 ዘሎ)።

ተመራመርቲ ስነ-ጥንቲ፡ እቲ ኣብ ውሽጢ እቲ ሳርኮፋገስ ዝነበረ ሙሚ፡ ዩሰርሞንቱ ባዕሉ ዘይኰነስ፡ ብ600 ቅ.ል.ክ.

ድሕሪ 2000 ዓመታት፡ በርናርዲኖ ደ ሳሃጉን ዝተባህለ ኣብ ወፍሪ ሄርናንዶ ኮርተስ ዝተባህለ ተመራማሪ ስነ-ሰብ፡ ኣብ ሜክሲኮ ኣብ ሓደ ብህይወት ዘሎ ሕሙም ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ውሽጢ መሸፈኒ መስማር ከምዝተጠቕመ ጸብጺቡ።

ኣብ 1524 ሓደ ኣዝቴክ ሓኪም መጥባሕቲ ዓጽሚ ('ተዛሎ' ዝበሃል) ብኦብሲድያን ካራ ተጠቒሙ ኦስቲዮቶሚ ክገብርን ድሕሪኡ ነቲ ስብራት ንምርግጋእ ኣብቲ ሜዱላሪ ካቪቲ በትሪ ረዚን ከእትዎን ርእዩ። ብሰንኪ ሕጽረት እኹል ሜላ መጥባሕትን ጸረ-ባክተርያን፡ እዞም ኣገባባት ልዑል መጠን ጸገማትን ልዑል መጠን ሞትን ነይርዎም።

1800ታት፡ ቀዳሞት ስጉምትታት

ኣብ መፋርቕ 1800ታት ኣቢሉ፡ ናይ መጀመርታ መጽሔታት ሕክምና ብዛዕባ ምጽማድ ውሽጣዊ ጽሕጊ (intramedullary nailing) ጸብጺበን። ዲፈንባክ፡ ላንገንቤክ፡ ባርደንሃወርን ካልኦት ጀርመንኛ ዝዛረቡ ሓካይም መጥባሕትን፡ ኣብ ምሕዋስ ነዊሕ ኣዕጽምቲ ዝርከብ ጽፍሪ ስኒ ሓርማዝ ተጠቒሞም፡ ምቁራጽ ኣዕጽምቲ ከም ዝፍወሱ ተገሊጹ።

እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ተመራማሪን ንፉዕ ወተሃደራዊ መጥባሕቲ ዝገብርን ኒኮላስ ሴን ካብ ቺካጎ፡ ኣብ ውሽጢ ቆርበት (intramedullary fixation) ፈተነታት ኣካይዱ። ካብ ዓጽሚ ከብቲ ዝተሰርሐ ቆፎ ዘለዎ ነዃል ዘለዎ ስፕሊን ተጠቒሙ ኣብ ሜዱላ ብምእታው ድሕሪ ስብራት 'pseudarthrosis' ይፍውስ ነበረ።

ብ1886 ስዊዘርላንዳዊ ሃይንሪክ በርቸር ኣብ ሓደ ናይ መጥባሕቲ ኣኼባ ጽፍሪ ስኒ ሓርማዝ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ስኒ ሓርማዝ ንህጹጽ ሕክምና ዝተሓላለኸ ስብራት ንምፍዋስ ከምዝግበር ገሊጹ ነይሩ (ስእሊ 3)።

ድሕሪ ሒደት ዓመታት፡ ኣብ ጀርመን ዝርከብ ቴሚስቶክለስ ግሉክ፡ ኣብ መወዳእታ እቲ ጽፍሪ ነዃል ዘለዎ ናይ መጀመርታ ስኒ ሓርማዝ ዝስራሕ ውሽጣዊ ጽፍሪ ፈጢሩ፡ በዚ ኸምዚ ድማ ንመጀመርታ ግዜ ምትእስሳር ዝብል ኣምር ኣተኣታትዩ።

ኣብ ተመሳሳሊ እዋን፡ ካብ ኖርወይ ዝመጸ ጁልየስ ኒኮላይሰን፡ ብዛዕባ ባዮሜካኒካዊ መትከላት ኢንትራሜዱላሪ ምጽማር ናይ ፕሮክሲማል ፌሞራል ፍራክቸር ንመጀመርታ ግዜ ዝጸሓፈ እዩ። ዝዓበየ ባዮሜካኒካዊ ብልጫ ንምርካብን ዳርጋ ንብምልኡ ዓጽሚ መከላኸሊ ንምሃብን ንውሓት ናይቲ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ዝርከብ ጽፍሪ ምውሳኽ ከምዘድሊ ኣስሚሩሉ።

ብተወሳኺ ንመጀመርያ ግዜ ንዲዛይን ስታቲክ ሎኪንግ ፕሮክሲማልን ዲስታልን ጽፍሪ/ዓጽሚ ምትእስሳር ዝብል ኣምር ዘቕረበ እዩ። ብገለ ምሁራት ከም ኣቦ ናይ ኢንትራሜዱላሪ መስማር ይቑጸር።

ኣብ መፋርቕ 1800ታት ከም በዓል ኢግናዝ ፊሊፕ ሰመልዋይስ ኣብ ቪየናን ጆሴፍሊስተር ኣብ ግላስኮን ዝኣመሰሉ ፈለምቲ ንመጥባሕታዊ ምጽናስ መሰረት ኣንቢሮም ነበሩ። እዚ ድማ ኣብ ትሕቲ ኣሰፕቲክ ኩነታት ሓደስቲ ሜላታት መጥባሕቲ ንምምዕባል ስለ ዘኽእል መሰረት ዝሰበረ ዓወት እዩ ነይሩ።

1900ታት፡ ፍልቀት።

ብ1912 ብሪጣንያዊ ሓኪም መጥባሕቲ ኤርነስት ሄይ ግሮቭስ፡ ንመጀመርታ ግዜ ጽኑዕ ብረት ዝዓይነቱ በትሪ ከም ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ዝጥቀም ኮይኑ፡ ፈላሚ ናይቲ ንድሕሪት ዝምለስ ኣገባብ ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ እዩ ነይሩ።

ኣብ ቀዳማይ ኲናት ዓለም ተመክሮኡ ዝረኸበ፡ ብመሓውሮም ክቖርጹ ፍቓደኛታት ዘይነበሩ ሕሙማት ስውር ድርብ ሕሙም ኣብ ዝሓከመሉ እዋን እዩ። ብውሑድ ስንባደ ኣቢሉ ንኦሴዮኢንተግሬሽን ዘኽእል ናይ መጀመርታ ኢንትራሜዱላሪ መስማር ሜላ ገሊጹ።

ካብ ኣሉሚንየም፣ ማግነዝየምን ሓፂንን ዝተሰርሑ ምትካል ኣካላት ፈተነ ብምግባር ኣገዳስነት ባዮሜካኒክስ ኣብ ምሕዋይ ስብራት ተገንዚቡ። ዋላ ከምኡ ይኹን፡ ሜላ ኤርነስት ሄይ ግሮቭስ ብዝለዓለ መጠን ረኽሲ ይሳቐ ስለ ዝነበረ፡ ኣብቶም ብዘመኑ ዝነበሩ ሰባት ከምኡ ተፈታዊ ኣይነበረን።

ብ1931 ስሚዝ-ፒተርሰን ዝተባህለ ኣመሪካዊ ሓኪም መጥባሕቲ ኣካላት፡ ንሕክምና ስብራት ክሳድ ክሳድ ፍረ-ነብሲ ኣብ ውሽጢ ኣርቲኩላር ካፕሱል ዝሕግዝ ሰለስተ ክንፊ ዘለዎ ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን ዝተሰርሐ ሽጉጥ ኣተኣታትዩ። ንሱ ንኽፉት ኣገባብ ዲዛይን ገይሩ ንቕድሚት ሲሶ ናይቲ ኢሊያክ ክረስት ቆሪጹ፡ ብቕድሚት ጫፍ ናይቲ ሰፊሕ ፋስያል ቴንሰር ናብቲ ናይ መጥባሕቲ ሜዳ ይኣቱ፡ ድሕሪኡ ነቲ ስብራት ዳግማይ ኣቐሚጡ፡ ነቲ ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን ዝተሰርሐ ሽጉጥ ናብ ርእሲ ፌሞራል ንምዝዋር ኢምፓክተር ተጠቒሙ (ስእሊ 4)።

ብሰንኪ ዕዉት ፈተነ ስሚዝ-ፒተርሰን፡ ብዙሓት ሓካይም መጥባሕቲ፡ ንመስበር ዝኸውን ብረት ዝትከል ነገራት ክፍትኑ ጀመሩ። sven ጆሃንሰን ነቲ ቆፎ ዘለዎ ውሽጣዊ ጽፍሪ ኣብ 1932 እዩ ዝመሃዞ፤ እቲ ብልሓት ዝመልኦ ምህዞኡ፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ዚርከብ ጽፍሪ ብራድዮሎጂ ዚምራሕ ብቝጽጽር ዚግበር ምእታው ዘኽእል መርፍእ ከርፊንግ እዩ ተጠቒሙ። እቶም ዝተተግበረሎም ቀንዲ ቴክኒካዊ ባእታታት ክሳብ ሎሚ ኣብ ጥቕሚ ይርከቡ።

ሓደ ስጉምቲ ንላዕሊ ብምኻድ፡ ራሽን ሓዉን ብ1937 ኣምር ኤላስቲክ ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ኣተኣታትዮም።

ንሳቶም፡ ቅድሚኡ ዝተጠውየ ኤላስቲክን ቅድሚኡ ዝተጠውየን ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን ዝተሰርሐ ውሽጣዊ ጽፍሪ ተጠቒሞም፡ ነቲ ኣብ ዙርያ እቲ ስብራት ዝነበረ ዝንባለ ኣክሲያላዊ ምዝንባል ንምምካት፡ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ሰለስተ ነጥቢ ዘለዎ ምትዕጽጻፍ መዋቕር ክፈጥሩ ፈቲኖም።

ኣብ ኣምርኦም፡ እቲ ዘይተበላሸወ ከባቢ ልስሉስ ቲሹ፡ ነቲ ቅድሚኡ ዝተጠውየ ኤላስቲክ ጽፍሪ ዝፍጠር ወጥሪ ዝጻወር ወጥሪ ባንድ ኮይኑ ይሰርሕ። ህንጸቶም ብኤላስቲክ ባህርያት ስቴንለስ ስቲል ድሩት እዩ ነይሩ፣ እዚ ድማ ብኣጋኡ ካብ ኤላስቲክ ዲፎርሜሽን ናብ ፕላስቲክ ዲፎርሜሽን ተቐይሩ። እዚ ዳሕረዋይ ናብ ካልኣዊ ምዝንባልን ምሕዋይ ምጉዳል ኣካላትን ከስዕብ ይኽእል።

ብተወሳኺ፡ ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ኣብ መእተዊ ክወጽእ ወይ ናብ ካንሰሎስ ኣቃውማ ዓጽሚ ክኣቱ፡ ወይ’ውን ኣብ ውሽጢ መላግቦ ከይተረፈ ክነድድ ይኽእል። እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ቪየናዊ ምሁር ኤንደር ነዚ ሜላ እዚ ከም መሰረት ቤት ትምህርቲ ኤንደር ናይ ስብራት ምትካል ምጥቃም ቀጺሉ ሎሚ እውን ንተዓጻጻፊ ምትዕርራይ ስብራት ህጻናት ይጥቀመሉ ኣሎ።

ጽፍሪ ምሕዋስ ዓጽሚ

ብ1939፡ ሕጹይ ሽልማት ኖቤል ዝኾነ ጀርመናዊ ሓኪም መጥባሕቲ ገርሃርድ ኩንትሸር፡ ንሕክምና ስብራት ጕንዲ ፍረ-ነብሲ ዚሕግዝ ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን እተሰርሐ ውሽጣዊ ጽፍሪ ኣዳለወ።

ኩንትሸርን ካልኦትን በቲ ንመስብራት ክሳድ ፌሞራል ንምፍዋስ ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ስሚዝ-ፒተርሰን ካብ ዘይተበላሸወ ሓጺን ዝተሰርሑ ሽጉጥ ዝተደፋፍኡ ኮይኖም፡ ተመሳሳሊ መትከላት ኣብ ስብራት ጕንዲ ክውዕል ከም ዝኽእል ይኣምኑ ነበሩ። እቲ ዘማዕበልዎ ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ኣብ መጀመርታ ብመስቀላዊ ስእሊ V ቅርጺ ዝነበሮ ኮይኑ ዲያሜትር ድማ ካብ 7-10 ሚ.ሜ.

ድሕሪ መጽናዕቲ ሬሳን እንስሳታትን፡ ኣብ 1940 ኣብ በርሊን ኣብ ዝተኻየደ ናይ መጥባሕቲ ኣኼባ፡ ነቲ ውሽጣዊ ጽፍሪን ኣገባብ መጥባሕትን ኣቕሪቡ።ኣብ መጀመርታ፡ እቲ ምህዞኡ ብጀርመናውያን መሳርሕቱ ተላገጸሉ፡ ዋላ እኳ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣገባቡ ተፈታውነት እንተረኸበ።

ሂፖክራተስ (460-370 ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ)፡ እቲ ብዙሕ ግዜ ኣቦ ሕክምና ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኣብ ዘመነ ግሪኽ ዝነበረ ጥንታዊ ሓኪም፡ ሓደ እዋን 'መጥባሕቲ ክገብር ዝደሊ ናብ ውግእ ክኸይድ ኣለዎ'፤ ኣብ ኩንትሸር እውን ከምኡ እዩ ነይሩ።

ኣብ ዘመነ ናዚ፡ ኩንትሸር ኣብ ግንባር ፊንላንድ ኣብ ዝርከብ ሆስፒታል ዓሪዱ ነበረ። ኣብኡ ድማ ኣብቲ ከባቢ ንዝነበሩ ሕሙማትን ምሩኻት ኲናትን መጥባሕቲ ክገብር ክኢሉ። ንሱ፡ ብቕደም ተኸተል ዕጹውን ክፉትን መጥባሕታዊ ኣገባብ ተጠቒሙ፡ ኣምር ምጽማድ ምሕዋስ ዓጽሚ ኣተኣታትዩ።

ኣብቲ ዕጹው ኣቀራርባ፡ ነቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ብናይ ፕሮግሬድ ኣንፈት ብዓቢ ትሮካንተር ኣቢሉ ኣሕሊፉ ኣብ ልዕሊ ብመንጠልጠሊ ዝሰርሕ ናይ ምምላስ ጠረጴዛ ኣቐመጦ። እቲ ስብራት ዳግማይ ይቕመጥ እሞ እቲ ጽፍሪ ኣብ ክልተ ነፋሪት ብናይ ርእሲ ፍሎሮስኮፒ ይኣቱ። ኣብቲ ክፉት ኣገባብ፡ እቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ብመንገዲ እቲ ስብራት ናብ ሜዱላ ብመንገዲ እቲ ኣብ ጥቓ መስመር ስብራት ብዘሎ ምቑራጽ ይኣቱ።ኩንትሸር ነቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ንስንብራት ስቴም ፌሞራል ከምኡ’ውን ስንብራት ቲብያልን ሑመራልን ንምፍዋስ ይጥቀመሉ።

ሜላ ኩንትሸር ኣህጉራዊ ተፈላጥነት ዝረኸበ፡ ምሩኻት ኲናት ኪዳን ምስ ተመልሱ ጥራይ እዩ።

በዚ መንገዲ እዚ ኣመሪካውያንን እንግሊዛውያንን ሓካይም መጥባሕቲ ምስቲ ብኩንትሸር ዝተማህዘ ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ ተላሊጦም ኣብዚ ዘመን ኣገባብ ሕክምና ስብራት ንጹር ብልጫታቱ ኣለልዮም።

ኣብ ውሽጢ ሓጺር ግዜ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዚርከቡ ሓካይም መጥባሕቲ እናበዝሑ ነቲ ሜላኡ ኺጥቀሙሉ ጀመሩ፣ እቲ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ዚርከብ ጽፍሪ ኩንትሸር ድማ፡ እቲ ሕሙም ዚሓውየሉ ግዜ ዳርጋ ብሓደ ዓመት ብምንካይ፡ ኣብ ሕክምና ስብራት ሰውራ ኣምጺኡ። ንኣዋርሕ ኣብ ካስት ከይንቀሳቐሱ ዝነበሮም ሕሙማት፡ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ተንቀሳቐስቲ ክኾኑ ይኽእሉ።

ክሳብ ሕጂ፡ እዚ ጀርመናዊ ሓኪም መጥባሕቲ፡ ከም ቀንዲ ኣማዕባሊ ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ይቑጸር፡ ኣብ ታሪኽ መጥባሕቲ ስንባደ ድማ ዓቢ ቦታ ኣለዎ።

ምስፍሕፋሕ ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ (Intramedullary Nail)

ኣብ 1942 ፊሸርን ካልኦትን. መጀመርታ ኣብ መንጎ ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍርን ዓጽምን ዘሎ ርክብ ንምዕባይን ምርግጋእ ምትዕጽጻፍ ስብራት ንምምሕያሽን እቲ ምሕዋስ ዘስፍሕ ምፍሓር ድሪል ምጥቃም ገሊጹ።

እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ፡ ኩንትሸር ነቲ ክሳብ ሕጂ ኣብ ጥቕሚ ዝውዕል ዘሎ ተዓጻጻፊ ዝመርሖ ሪሚንግ ድሪል ኣተኣታትዩ፡ ኣብ ምሉእ ንውሓት ሜዱላሪ ካቪቲ ናይቲ ዓጽሚ ስቴም ሪሚንግ ዝድግፍ ኮይኑ፡ ዝዓበየ ዲያሜትር ዘለዎ ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ንምእታው ንምምችቻው እዩ።

ኣብ መጀመርታ፡ ኢንትራሜዱላሪ ሪሚንግ፡ ንርጉእ ምትዕርራይ ናይቲ ስብራትን ቅልጡፍ ምንቅስቓስ ሕሙማትን ምስ ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ዝራኸበሉ ቦታ ዓጽሚ ብዓቢኡ ንምዕባይ ዝተዳለወ እዩ።

ከምቲ ብስሚዝን ካልኦትን ዝተገልጸ፡ ነፍሲ ወከፍ 1 ሚ.ሜ ምስፍሕፋሕ ሜዱላሪ፡ ነቲ ናይ ርክብ ቦታ ብ38% ይውስኾ። እዚ ድማ ዝዓበየን ተሪርን ውሽጣዊ ጽፍሪ ንምጥቃም የኽእል፣ እዚ ድማ ንሓፈሻዊ ምርግጋእ ናይቲ ስብራት ምጽናዕ መዋቕር የዕብዮ።

ይኹን እምበር፡ እቲ ኩንትሸር ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ምስቲ ተዓጻጻፊ ኢንትራሜዱላሪ ሪሚንግ ድሪል ንኦስቲዮቶሚ ምቹእ ምርጫ ውሽጣዊ መትሓዚ መሳርሒ ኮይኑ እኳ እንተነበረ፡ ኣብ መወዳእታ 1960ታት ግን ምሁራት ሞገስ ስኢኖም ነቲ ሓደስቲ ዝማዕበሉ ጽላት ናይ ኣርቤይትስጀመይንሻፍት ፎር ኦስቲዮሲንተሰፍራጀን (AO) ንምድጋፍ።

1960ታት፡ ጸልማት ዘመን

ኣብ 1960ታት ሃንደበት ምሽማር ውሽጢ ቆርበት (intramedullary nailing) ንፕሌትን ስክሩን ፍሬክቸር ፊክሰሽን ዝድግፍ ደረጃ ብደረጃ ተኣልዩ።

ኣገባብ ኩንትሸር ብዘይ ገለ ጸገም ይሰርሕ እኳ እንተነበረ፡ ኣብ መላእ ዓለም ዝርከቡ ሓካይም መጥባሕቲ ግን ብሰንኪ ድኹም ውጽኢት ድሕሪ መጥባሕቲ ነጺጎሞ።

ብዘይካዚ፡ ገሊኦም ሓካይም መጥባሕቲ፡ ሓካይም መጥባሕቲ በቲ ምስ ጨረርታ ዚተሓሓዝ ኣሉታዊ ጎናዊ ሳዕቤናት ስለ ዚጸልእ፡ ከም ፍሎሮስኮፒ ርእሲ ዝኣመሰለ ሜላታት ጨረርታ ኺገድፍዎ ጀመሩ። ዋላ እኳ ሓፈሻዊ ኣህጉራዊ ምርድዳእ ንኣጠቓቕማ ውሽጣዊ ምትዕጽጻፍ ጽላት (plate internal fixation systems) እንተሃለወ፡ ምዕባለ ኢንትራሜዱላሪ መስማር ኣብዚ ደው ኣይበለን።

ኩንትሸር ዝተባህለ ጀርመናዊ ሓኪም፡ ብልጫታት ምትእስሳር ኣለልዩ፡ ቅርጺ ቆጽሊ ክሎቨር ዘለዎ ምትእስሳር ዘለዎ ውሽጣዊ ጽፍሪ ኣማዕቢሉ፡ 'መዳጎኒ ጽፍሪ' ኢሉ ሰመዮ። ናይቲ ዘመን ዲዛይን ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ ኣኪለስ ሸኾና ኣዝዩ ዝተበታተነ ስብራት ወይ ናብ ዓበይቲ ኩርናዓት ዝተመዛበለ ስብራት ንምርግጋእ ዘይምኽኣል እዩ መፍትሒ ናይዚ ጸገም መዕጸዊ ሽጉጥ ምጥቃም እዩ።

ናይዚ ጸገም መፍትሒ ድማ ነቲ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ዝርከብ ጽፍሪ ብመዕጸዊ ሽጉጥ ምርግጋእ እዩ ነይሩ።

በዚ መንገዲ እዚ፡ እቲ ምትካል ንሓይልታት ምጥዋይን ምጥዋይን ብዝበለጸ ክጻወር እንከሎ፡ ምሕጻር ኣካላት ክከላኸል ይኽእል። ካብ ኩንትሸር፡ ክላውስ ክለምን ዎልፍ-ዲተር ሸልማንን ዝተዋህለለ ሓሳባት ብምጥቃም፡ እቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ፡ ነቲ ኣብቲ ዝተኣተወ ሽጉጥ ዝተዓጽወ፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ጽፍሪ ዝርከብ ጽፍሪ ኣብ ቀረባን ርሑቕን ዝርከቡ ቀዳዳት ሽጉጥ ኣቐዲሙ ብምኹዓት ዝያዳ ምርግጋእ ንምሃብ ተማሂዙ።

ኣብ ዝቐጸሉ ሒደት ዓመታት፡ ኣብ ፍሎሮስኮፒካዊ ንጹርነት ምስሊ ዝተራእየ ምዕባለታት፡ ንናይ ስብራት ምዕጻውን ምንካይን ሜላታት ዳግማይ ንምምራጽ ኣኽኢሉ።

ሰብዓታትን ሰማንያታትን፡ ተሃድሶ

ኣብ ሰብዓታት፡ ኣብቲ ናይ ጀርመናዊ ሓኪም መጥባሕቲ ኩንትሸር፡ ኣብ ኣምር ምጽማር መስማር ውሽጢ ቆርበት (intramedullary nailing concept) ጽዑቕ ነይሩ።

ዕጹው ምንካይ ውሽጣዊ ጽፍሪ ምጽናዕ ንስብራት፡ ምስቲ ምትእስሳር ተዓጻጻፊ ሪሚንግን ምትእስሳርን ኣምርን ዝዓበየ ንጹርነት ፍሎሮስኮፒክ ሜላታትን፡ ምዕባለን ምዝርጋሕን ናይዚ ብሉጽ መጥባሕታዊ ሜላ፡ ብውሑድ ጉድኣት ልስሉስ ቲሹ፡ ጽቡቕ ምርግጋእን ቅጽበታዊ ምንቅስቓስ ሕሙምን ዝልለ ደሪኹ።

ኣብቲ እዋን እቲ፡ ኣካዳሚያዊ ዓለም ብተኸታታሊ ምህዞታት ተጸሪጉ ነበረ፡ እዚ ድማ ንዕቤት ካልኣይ ወለዶ ምጽማድ ውሽጢ ቆርበት (intramedullary nailing) ዝደረኾ እዩ።

ኣብ 1976 ግሮስን ኬምፕፍን ነቲ ጸገም ኤላስቲክ ሞዱሉስ ናይቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ንምፍታሕ ብኸፊል ስልት ዘለዎ ውሽጣዊ ጽፍሪ ፈጢሮም እዮም። እቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ኣብ ዞባ ፕሮክሲማል ስልት ኣይነበሮን፡ ንፕሮክሲማል ስክሪው ዝኸውን ናይ ጽፍሪ ነዃል ነይርዎ፡ እዚ ድማ ብ45 ዲግሪ ኩርናዕ ተኣትዩ፡ ንሓይሊ ምርግጋእ ናይቲ ውሽጣዊ ምትካል ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ ንምዕባይ እዩ።

ድሕሪ ቁሩብ ዓመታት፡ ኤ.ኦ.፡ ብተመሳሳሊ መንገዲ ዝተሓሰቡ ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ብምምዕባል ናብ ዝንባለ ምዕባለ ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ተጸንቢሩ (ስእሊ 5)

ኣብ 1984 ዋይንክዊስትን ካልኦትን. ነቲ ዳይናሚክ ኣገባብ ሓሳብ ኣቕረበ፣ እዚ ድማ ዝዓበየ ናይ ምዕጻው ሽጉጥ ቀዳዳት ብምትግባር፣ ስታትቲካዊ መዕጸዊ ሽጉጥ ብምእላይ፣ ብድሕሪኡ ድማ ነቲ ናይ ምዕጻው ሽጉጥ ቀዳዳት ናብ ሞላሊት ናይ ጽፍሪ ቀዳዳት ብዝያዳ ዘመናዊ ዲዛይን ብምቕያር ምሕዋይ መወዳእታ ስብራት ንምዕባይ እዩ ነይሩ።

ዕላማ ናይቲ ዳይናሚክ ኣገባብ ምሕዋይ ስብራት ንምድንፋዕን ብሰንኪ ደንጉዩ ዝመጽእ ንጥፈታት ምትእስሳር ዓጽሚ ንምውጋድን እዩ።

ኣብዚ እዋን’ዚ፡ ዳይናሚክስ ምጽማር ውሽጣዊ ጽፍሪ (intramedullary nailing dynamics) ከም ንበይኑ ዝሰርሕ ሜላ ተጣበቕቱ ስኢኑ፡ ኣብዚ እዋን’ዚ ድማ ኣብ ምፍዋስ ዘይሓዊ ስብራት ካብ ምሉእ ብምሉእ ምትካእ ውሽጣዊ ምትካል ስርዓተ-ምትካእ ዝያዳ ውጽኢታዊ ፍታሕ ጥራይ ኮይኑ ይጥቀመሉ ኣሎ።

ኣብ ሓደ ባዮሜካኒካዊ መጽናዕቲ፡ ጊሜኖን ካልኦትን. ኣብ መንጎ እቲ ኣብ መንጎ እቲ ስልት ዘይብሉን ስልት ዘለዎን ክፋላት ናይቲ ውሽጣዊ ጽፍሪ ዝነበረ ናይ ምስግጋር ዞባ፡ ውጽኢቱ ምትእኽኻብ ጸቕጥን መጥባሕታዊ ውድቀት ናይቲ ውሽጣዊ ምትካል ጽፍሪን ከም ዘስዓበ ጸብጺቡ።

ነዞም ጸገማት ንምፍታሕ፡ ራሰልን ተይለርን ካልኦትን. ንፈለማ እዋን ስልት ዘይብሉን ዘይተዘርግሐን ውሽጣዊ ጽፍሪ ኣብ 1986 ዲዛይን ገይሩ፣ ዘዕግብ ውጽኢት ረኺቡ።

ኣብዚ እዋን’ዚ፡ ጸገም ምትእስሳር ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ’ውን እናገደደ ቀጸለ፡ ሎሚ ከም እንፈልጦ ድማ፡ በቲ ቅድሚኡ ዝተዃዕተ ቀዳድ ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ ኣቢልካ ብሽጉጥ ምትእስሳር፡ ዲዛይን ክለምን ሽለማንን ኣብ ጀርመን’ዩ ነይሩ። ምእታው ናይቲ ሽጉጥ ብናጻ ኢድ ፍሎሮስኮፒ ዝምራሕ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ነቲ መጥባሕቲ ዝገብር ሓኪም ንብዙሕ ጨረርታ ምተቓልዖ።

ሎሚ እዚ ጸገም ብኤሌክትሮማግኔቲክ ፊልድ ትራኪንግ ቴክኖሎጂ፣ ብፍሎሮስኮፒ ዝምራሕ ናጻ ኢድ ቴክኖሎጂን ልክዕ ፕሮክሲማል ጽፍሪ ምትካል መምርሒን ዘጠቓለለ ዲስታል ታርጌቲንግ ሲስተም ተፈቲሑ ኣሎ።

1990ታት፡ ታይታንየም ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ

ኣብ ዝቐጸሉ ዓሰርተ ዓመታት፡ ጽፍሪ ራሰል-ቴይለር ኣብ ውሽጢ ቆርበት (intramedullary nail) ኣብ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ሕክምና ኣካላት ኣዝዩ ተፈታዊ ኰነ። እቲ ደረጃ ክንክን ቀስ ብቐስ ኢንትራሜዱላሪ መስማር ምስ ስታትቲክ ምዕጻው ሽጉጥ ኮይኑ፣ ከምቲ ብውጽኢት መጽናዕቲ ብብሩምባክን ካልኦትን ዝተራእየ።

ኣብዚ ንቕድሚት ዝጥምት መጽናዕቲ፡ እቲ ውጽኢት ምዕጻው ኣብ መብዛሕትኡ ጽቡቕ ውጽኢት ከም ዘምጽእን ምስ ዘይምውህሃድ ናይቲ ስብራት ዝተኣሳሰር ከም ዘይኮነን ጸብጺቡ።

ኣብ ሜታላርጂ ዝተራእየ ምዕባለታት፡ ብሰንኪ ጥንካረኦም፡ ጽቡቕ ተጻዋርነት ምሕራርን ባዮኮምፓቲቢሊቲን ኣብ ኢንዱስትሪ ባዮሜዲካል ብሰፊሑ ዝጥቀሙሉ ታይታንየም ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ንኽቕልቀሉ ምኽንያት ኮይኑ።

ኣልታ ኢንትራሜዱላሪ ናይሊንግ ሲስተም ናይ መጀመርታ ዝተረኽበ ናይ ታይታንየም ኢንትራሜዱላሪ ጽፍሪ ኮይኑ፡ ብሰንኪ መካኒካዊ ባህርያት ታይታንየም ብማሕበረሰብ ሕክምና ዓቢ ተቐባልነት ረኺቡ እዩ፡ እዚ ድማ ካብ ስቴንለስ ስቲል ዝሓየለ ግን ከኣ ውሑድ ተሪር ብረት እዩ።

ይኹን እምበር፡ ብፍላይ ምስ ኣጠቓቕማ ታይታንየም ዝተኣሳሰር ወሰኽ ወጻኢታት፡ ታይታንየም ካብ ስቴንለስ ስቲል ንላዕሊ ንውሽጣዊ ምትእስሳር ዝምችእ ንብረት ድዩ ኣይኮነን ዝብል ህሉው ጽሑፋት ተጠራጣሪ እዩ።

ይኹን እምበር፡ ገለ ብልጫታት ታይታንየም፡ ከም እቲ ናብ ኮርቲካል ዓጽሚ ዝቐረበ ኤላስቲክ ሞዱሉስን ምትእስሳር ማግኔቲክ ሪዞናንስ ኢሜጅንግን፡ ሰሓቢ ኣማራጺ ይገብሮ።

ብተወሳኺ ንእሽቶ ዲያሜትር ዘለዎ ውሽጣዊ ጽፍሪ ኣብ ዘድልየሉ እዋን ታይታንየም ኣዝዩ ሰሓቢ ኣማራጺ እዩ።

ህሉው ትረንድስ

ድሕሪ እቲ ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተታት ዓመታት ዝነበረ ዓወታትን ውድቀታትን፡ ሓካይም መጥባሕቲ ኣካላት ኣብ ምጽማር ውሽጣዊ ጽሕጊ ኣዝዩ ዝያዳ ተመክሮ ኣለዎም።

ኣብ ውሽጢ ሜዱላሪ ጽፍሪ ምትዕርራይ ናይ ፌሞራል፣ ቲብያልን ሑመራልን ስብራት ንመብዛሕትኡ ዕጹው ስብራትን ገለ ክፉት ስብራትን ደረጃ ክንክን ኮይኑ ኣሎ። ሓደስቲ ስርዓታት ዕላማን ኣቀማምጣን ነቲ መስርሕ ቀሊልን ንኽባዛሕ ዝኽእልን ገይርዎም ኣሎ፣ ነቶም ኣዝዮም ምኩራት ዘይብሎም ሓካይም መጥባሕቲ እውን ከይተረፈ።

ኣብ ቀረባ እዋን ዝረአ ዘሎ ኣንፈታት ከም ዘመልክቶ፡ ታይታንየምን ስቴንለስ ስቲልን ዝበሃሉ ሓጺናት ኣዝዩ ልዑል ሞዱሉስ ተጣጣዕነት ከም ዘለዎምን፡ ጸቕጢ ነቲ ንሕውየት ዓጽሚ ዘድሊ ዘቖጥዕ ጸቕጢ ከም ዘጸልምቶን ይሕብር። ኣብዚ ሕዚ እዋን ከም ማግነዝየም ኣሎይስ፣ ሼፕ ሜሞሪ ኣሎይስን ሪሶርባብል ማተርያላትን ዝኣመሰሉ ሓደሽቲ ባዮማተርያላት ኣብ ኣካዳሚያ ይፍተኑ ኣለው።

ኣብዚ እዋን እዚ ካብ ቀጻሊ ብካርቦን ፋይበር ዝተደልደሉ ፖሊመር ዝተሰርሑ ዝተመሓየሹ ኤላስቲክ ሞዱሉስን ዓቢ ናይ ድኻም ጥንካረን ዘለዎም ጽፍሪ ውሽጢ ሜዱላሪ ይርከቡ። ቅይሕታት ማግነዝየም ምስ ናይ ኮርቲካል ዓጽሚ ዝመሳሰል ሞዱሉስ ተጣጣዕነት ዘለዎም ኮይኖም ብባዮሎጂ ዝበላሸዉ እዮም።

ኣብ ቀረባ እዋን ብሊን ካልኦትን ዝተገብረ መጽናዕቲ። ንጽገና ስብራት ዝኸውን ውህደት ማግነዝየምን ዞለድሮኔትን ሽፋን ዝተኣሳሰር ምዃኑ ኣብ ሞዴላት እንስሳታት ንዝተፈጥረ ስብራት ዕንጨይቲ ኣብ ምፍዋስ ርኡይ ብልጫታት ኣርእዮም እዮም፣ እዚ ሞዳሊቲ እዚ ኣብ መጻኢ ንሕማም ስብራት ዓጽሚ ፍወሳ ክኸውን ይኽእል እዩ።

መደምደምታ

ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ኣብ ዲዛይን ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ፡ ሜላታት ሜታሉርጂን ሜላታት መጥባሕትን ርኡይ ምምሕያሽ ምስ ተራእየ፡ ምጽማር ውሽጢ ጽፍሪ ናብቲ ሕጂ ዘሎ ደረጃ ክንክን ንመብዛሕትኡ ነዊሕ ስብራት ዓጽሚ ማዕቢሉ፡ ውጽኢታዊ፡ ውሑድ ወራር ዘለዎን ክባዛሕ ዝኽእልን ኣገባብ እዩ።

ይኹን እምበር፡ ብሰንኪ እቲ ብዙሕ ዲዛይናት ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ፡ ድሕሪ መጥባሕቲ ዝህልዎም ውጽኢት ብዝምልከት ብዙሕ ሓበሬታ ይጐድል። ምቹእ ዝኾነ ዓይነት ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ፡ ባህርያትን ራድዩስ ምጥምዛዝን ንምፍላጥ ዝያዳ መጽናዕቲ የድሊ።

ኣብ ዓውዲ ባዮማተርያላት ዝመጽእ ምህዞታት፡ ምምጻእ ሓደስቲ ዲዛይናት ጽፍሪ ውሽጣዊ ጽፍሪ ከም ዝፈሪ ንግምት።

ከመይ ጌርና ናይ ኣካላት ምትካልን መሳርሒታት ኣካላትን ንገዝእ?

ን CZMEDITECH , ኣዝዩ ምሉእ መስመር ፍርያት ናይ ኣካላት መጥባሕቲ ምትካልን ተዛመድቲ መሳርሒታትን ኣለና፣ እቶም ፍርያት ሓዊሱ ዓንዲ ሕቖ ምትካል, ጽፍሪ ውሽጢ ጽፍሪ (intramedullary nails), ትራውማ ፕሌት, መዕጸዊ ጽላት, ክራንያል-ማክሲሎፋሻል ዝበሃል ምዃኑ ይፍለጥ, ናይ ሰብነት ኣካላት, ናይ ሓይሊ መሳርሒታት, ናይ ደገ መትሓዚታት, ኣርትሮስኮፒ ምግባር, ናይ እንስሳታት ክንክንን ደገፍቲ መሳርሒታት ስብስባቶምን ምዃኖም ይፍለጥ።

ብተወሳኺ፡ ንዝያዳ ሓካይምን ሕሙማትን ድሌታት መጥባሕቲ ንምምላእ፡ ከምኡ’ውን ትካልና ኣብ መላእ ዓለማዊ ኢንዱስትሪ ምትካል ኣካላትን መሳርሕታትን ዝያዳ ተወዳዳሪ ንምግባር፡ ብቐጻሊ ሓደስቲ ፍርያት ንምምዕባልን መስመራት ፍርያት ንምስፋሕን ቃል ኣቲና ኣለና።

ናብ መላእ ዓለም ንሰድድ ኢና፣ ስለዚ ክትክእሉ ኢኹም። ። ብኢመይል ኣድራሻ song@orthopedic-china.com ንነጻ ዋጋ ርኸቡና፣ ወይ ድማ ንቕልጡፍ መልሲ ኣብ ዋትስኣፕ መልእኽቲ ስደዱ +86- 18112515727

ተወሳኺ ሓበሬታ ክትፈልጡ ምስ እትደልዩ፡ጠውቑ CZMEDITECH ንዝያዳ ዝርዝር ሓበሬታ ንምርካብ።