बाह्यनिर्धारणं भङ्गस्य चिकित्सायां कालपरीक्षितं व्यापकतया च प्रयुक्तं प्रविधिः अस्ति । अस्मिन् पद्धत्या भग्नानाम् अस्थिनां स्थिरीकरणाय, संरेखणाय च शरीरात् बहिः स्थापितानां यन्त्राणां उपयोगः भवति ।
बाह्यनिर्धारणस्य अवलोकनम्
बाह्यनिर्धारणं शल्यक्रियाविधिः अस्ति यस्याः उपयोगः शताब्दशः भङ्गस्य प्रबन्धनार्थं भवति । प्रथमवारं हिप्पोक्रेट्स् इत्यनेन एषा अवधारणा प्रवर्तिता, यः भग्नानाम् अस्थिनां स्थिरीकरणाय काष्ठपट्टिकानां उपयोगं करोति स्म । कालान्तरे प्रौद्योगिक्याः विकासः अभवत्, परन्तु मौलिकः सिद्धान्तः समानः एव अस्ति यत् भङ्गस्थले स्थिरतां प्रदातुं मृदु ऊतकस्य रक्षणं चिकित्सां च अनुमन्यते
बाह्यनिर्धारणस्य उद्देश्यम्:भङ्गसंरेखणं, लम्बताम्, परिभ्रमणं च निर्वाहयन्तु।अस्थायी वा निश्चितं स्थिरीकरणं प्रदातुं शक्नुवन्ति।जटिलप्रकरणेषु आंशिक आन्तरिकनिर्धारणेन सह संयोजितुं शक्यते।
स्थिरीकरणस्थिरतां प्रभावितं कुर्वन्तः कारकाः
बाह्यनिश्चययन्त्रस्य स्थिरतां प्रभावितं कुर्वन्ति अनेके कारकाः : १.
पिन विन्यासः : १.
पिनस्य संख्यां वर्धयित्वा, दूरं दूरं कृत्वा, भङ्गस्थलस्य समीपे स्थापनेन च कठोरता वर्धते ।
विशिष्टक्षेत्रेषु अत्यधिकं तनावः न भवेत् इति कृत्वा पिनस्य समानरूपेण वितरणं करणीयम् ।
पिन व्यासः : १.
बृहत्तरपिनानि अधिकं स्थिरतां ददति परन्तु तनावसान्द्रतायाः, मृदु ऊतकस्य जलनस्य च जोखिमं वर्धयितुं शक्नुवन्ति ।
पिन प्रकारः : १.
स्वयमेव ड्रिलिंग् पिन, ट्रोकार पिन, लेपित पिन, कार्बन फाइबर दण्ड।
बाह्यस्थिरीकारकाः इत्यस्य प्रकाराः ।
बाह्यस्थिरीकारकाः डिजाइनं भिन्नं भवति, प्रत्येकं अद्वितीयलाभान् प्रददाति:
एकसमतल स्थिरकर्ताः : १.
सरलं सुलभं च प्रयोक्तुं।
बहुस्तरीययन्त्राणां तुलने सीमितस्थिरता ।
बहुस्तरीय निश्चयक : १.
बहुषु विमानेषु पिनस्य उपयोगं कुर्वन्तु, वर्धितां स्थिरतां प्रदातुं शक्नुवन्ति।
जटिलभङ्गानाम् आदर्शः।
एकपक्षीय/द्विपक्षीय स्थिरकर्ताः : १.
एकपक्षीयः स्थिराः न्यूनाः स्थिराः भवन्ति, द्विपक्षीयः स्थिरकाः तु अधिकं बलं, समर्थनं च ददति ।
परिपत्र स्थिरकर्ताः : १.
सामान्यतया अङ्गदीर्घीकरणाय जटिलविकृतिसुधारार्थं च प्रयुक्तः ।
चिकित्सायाः समये आंशिकभार-वाहनं, सन्धि-संचालनं च अनुमन्यते ।
![बाह्य निश्चय प्रकार]()
शरीररचनाविचाराः सुरक्षाक्षेत्राणि च
तंत्रिका अथवा नाडीक्षत इत्यादीनां जटिलतानां परिहाराय पिनस्थापनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति । मुख्यशरीरविज्ञानविचाराः अन्तर्भवन्ति : १.
![बाह्यनिर्धारणयन्त्रम्]()
फीमरः : १.
पूर्वपिनानि न्यूनतरस्य ट्रोचन्टरस्य अधः ५.८ से.मी., पटलशिखरस्य उपरि ७.४ से.मी.
पश्चपिनेषु sciatic तंत्रिकां परितः नाडयः च अवश्यं परिहर्तव्याः ।
टिबिया : १.
पिनः सन्धिरेखातः न्यूनातिन्यूनं १४ मि.मी.दूरे स्थापयितव्याः येन अन्तर्-आर्टिकुलर-प्रवेशः न भवति ।
उपरितन अन्ताः : १.
ह्युमरसपिनैः अक्षीय-त्रिज्या-तंत्रिकाः परिहर्तव्याः ।
उल्ना-चर्मान्तरे अग्रभुजपिनानि स्थापयितव्यानि येन तंत्रिकाक्षतिः न्यूनीभवति ।
बाह्यनिर्धारणस्य संकेताः
बाह्यनिर्धारणं निम्नलिखितपरिदृश्येषु विशेषतया उपयोगी भवति ।
अस्थिर श्रोणिवलय चोट।
संकुचितः अन्तर्-आर्टिकुलर-भङ्गः (उदा., पिलोन्, दूरस्थ-फीमरः, टिबिया-पठारः, कोहनी, दूरस्थत्रिज्या च) ।
मृदु ऊतकस्य तीव्रः शोफः अथवा एक्किमोसिसः ।
रक्तगतिकी अस्थिरता अथवा मुक्तशल्यक्रिया कर्तुं असमर्थता।
अस्थिशोथः, संक्रमणं, अङ्गदीर्घीकरणं, अस्थिशोथः, सन्धिस्थिरीकरणं, असंयोगः, संक्रमणचिकित्सा च ।
विरोधाभासाः
बाह्यनिर्धारणं निम्नलिखितप्रसङ्गेषु उपयुक्तं न भवेत् ।
-
स्थूलरोगिणः।
-
अनुपालनहीनाः रोगिणः।
-
अपर्याप्त अस्थिगुणयुक्ताः रोगिणः।
ये रोगिणः शल्यक्रियाम् अङ्गीकुर्वन्ति अथवा प्रक्रियां सहितुं न शक्नुवन्ति।
तकनीक एवं अनुप्रयोग
![बाह्यनिर्धारणयन्त्रम्]()
पिन-अस्थि-अन्तरफलकम् : १.
पिनप्रवेशस्य समये मृदु ऊतकस्य कर्षणं परिहरन्तु।
ऊतकक्षतिं न्यूनीकर्तुं ट्रोकार्स्, ड्रिल स्लीव्स् च उपयुज्यताम् ।
दूषणं न्यूनीकर्तुं पूर्व-खननं, प्रक्षालनं (सिञ्चनं) च अत्यावश्यकम् ।
श्रोणि निश्चयः : १.
सामान्यतया इलियाक शिखायां अथवा पूर्ववर्ती अधम इलियाक मेरुदण्डे (AIIS) स्थापितं भवति ।
सी-आर्म फ्लोरोस्कोपी इत्यनेन समुचितं पिनस्थापनं सुनिश्चितं भवति ।
उपरितन-अन्त-निर्धारणम् : १.
ह्युमरसपिनेषु तंत्रिकासंरचनानि परिहर्तव्यानि।
अग्रभुजपिनानि उल्नाया: चर्मान्तरे स्थाप्यन्ते ।
निम्नअन्तस्थिरीकरणम् : १.
ऊरुपिनानि पूर्वपार्श्वस्थाने स्थापितानि भवन्ति ।
सन्धिप्रवेशं परिहरितुं टिबियापिनानि पूर्वमध्यस्थितौ स्थापितानि भवन्ति ।
पिलोन फ्रैक्चर : १.
डेल्टा-फ्रेम-विन्यासस्य उपयोगः भवति, यत्र स्थिरतां वर्धयितुं कल्केनियल-टिबिया-पिन्-योः समावेशः भवति ।
बाह्यनिर्धारणस्य जटिलताः
लाभस्य अभावेऽपि बाह्यनिर्धारणं सम्भाव्यजटिलताभिः सह सम्बद्धं भवति, यथा-
-
पिन पथ संक्रमण
-
अस्थिशोथः
-
यन्त्रस्य विफलता अथवा शिथिलता
-
दुर्संयोगः असंयोगः वा
-
मृदु ऊतकस्य जलनम् अथवा प्रवेशः
-
तंत्रिका वा नाडीक्षतिः
-
डिब्बे लक्षण
अपवर्तनानि
नैदानिक महत्त्व
आघातप्रबन्धने बाह्यनिर्धारणस्य महत्त्वपूर्णा भूमिका भवति : १.
क्षतिनियन्त्रण-आर्थोपेडिक्स-विषये द्रुत-स्थिरीकरणं प्रदाति ।
गौणक्षतस्य जटिलतानां च जोखिमं न्यूनीकरोति ।
रोगीनां परिणामानां अनुकूलनार्थं अस्थिरोगचिकित्सकाः, नर्साः, शारीरिकचिकित्सकाः, व्यावसायिकचिकित्सकाः च सम्मिलिताः बहुविषयकदृष्टिकोणस्य सुविधां करोति
CZMEDITECH उत्पादः
परिपत्र बाह्यस्थिरीकारकः : १.
लक्षणम् : धातुवलयैः सूक्ष्मतारैः च निर्मितं, अङ्गं परितः कृत्वा बहुसमतलसमायोजनस्य अनुमतिं ददाति ।
द
circular बाह्यस्थिरीकारकः इति भङ्गनिश्चनार्थं अस्थिरोगपुनर्वासार्थं च प्रयुक्तं चिकित्सायन्त्रम् । अस्य डिजाइनविशेषताः लाभाः च मुख्यतया निम्नलिखितपक्षेषु प्रतिबिम्बिताः सन्ति ।
डिजाइनविशेषताः
वलयसंरचना : वृत्ताकारः बाह्यस्थिरीकारकः वलयरूपेण परिकल्पितः भवति, भङ्गस्थलस्य परितः सम्पूर्णं वृत्तं निर्माय व्यापकं समर्थनं निश्चयं च प्रदाति
बहुविधनिश्चयबिन्दवः : प्रायः वृत्तचतुष्कोणे बहुविधनिश्चयबिन्दवः भवन्ति, ये बहुभिः अस्थिपिनैः अथवा नखैः अस्थिभिः सह सम्बद्धाः भवितुम् अर्हन्ति एतेन निश्चयबलं विकीर्णं भवति, एकस्मिन् निश्चयबिन्दौ दबावः न्यूनीकरोति च ।
समायोज्यता : वृत्तस्य बाह्यस्थिरीकारकः इत्यस्य परिकल्पना वैद्याः रोगीनां विशिष्टस्थितीनां अनुसारं समायोजनं कर्तुं शक्नुवन्ति, यत्र वलयस्य आकारः, निश्चयबिन्दुस्थानम्, बलस्य वितरणं च सन्ति, येन विभिन्नप्रकारस्य भङ्गस्य अस्थिस्थितेः च समायोजनं भवति
हल्कं स्थायित्वं च : आधुनिकवृत्ताकारः बाह्यस्थिरीकारकाः प्रायः टाइटेनियममिश्रधातुः अथवा कार्बनफाइबर इत्यादिभिः हल्केन उच्चशक्तियुक्तैः पदार्थैः निर्मितः भवति, येन स्थिरता सुनिश्चिता भवति तथा च रोगी भारं न्यूनीकरोति
सुलभम् स्थापनं निष्कासनं च : रिंग-डिजाइनेन स्थापना-निष्कासन-प्रक्रिया अधिका सुलभा भवति, येन शल्यक्रियायाः समयः, रोगी-असुविधा च न्यूनीभवति
लाभाः
उच्चस्थिरता : १.
कुण्डलाकारसंरचना全方位 समर्थनं प्रदाति, प्रभावीरूपेण भङ्गस्थलस्य विस्थापनं निवारयति तथा च सुनिश्चितं करोति यत् चिकित्साप्रक्रियायाः समये अस्थि सम्यक् स्थाने एव तिष्ठति।
प्रकीर्णनबलः १.
अनेकाः निश्चयबिन्दवः निश्चयबलं विकीर्णं कुर्वन्ति, अस्थिषु मृदु ऊतकयोः च एकाग्रदबावं न्यूनीकरोति, अनुचितनिरोधेन उत्पद्यमानजटिलतानां जोखिमं न्यूनीकरोति
अनुप्रयोगानाम् विस्तृतपरिधिः : १.
वृत्ताकारः बाह्यस्थिरीकारकः विभिन्नप्रकारस्य भङ्गस्य, विशेषतः जटिलभङ्गस्य, मुक्तभङ्गस्य, दीर्घकालीननिश्चयस्य आवश्यकतां विद्यमानप्रकरणानाम् च कृते उपयुक्तः भवति
चिकित्सां प्रवर्तयन् : १.
स्थिरं निश्चयवातावरणं प्रदातुं वृत्ताकारः बाह्यस्थिरीकारकः भङ्गचिकित्सायाः त्वरिततां कर्तुं सहायकं भवति तथा च असंयोगस्य अथवा विलम्बितचिकित्सायाः जोखिमं न्यूनीकरोति
जटिलतां न्यूनीकरोतु : १.
विकीर्णनिष्ठाबलस्य कारणात्... circular बाह्यस्थिरीकारकः मृदु ऊतकक्षतिं न्यूनीकरोति तथा च संक्रमणं, पिनमार्गस्य शोथः इत्यादीनां जटिलतानां प्रकोपं न्यूनीकरोति ।
![CZMEDITECH बाह्यनिर्धारणयन्त्रम्]()
शल्यक्रियापश्चात् परिचर्यायै सुविधाजनकम् : १.
कुण्डलाकारस्य डिजाइनेन रोगिणां कृते शल्यक्रियायाः अनन्तरं स्वस्य परिचर्या, यथा सफाई, पट्टिका परिवर्तनं च, निश्चयप्रभावं न प्रभावितं कर्तुं अधिकं सुविधाजनकं भवति
प्रयोज्य परिदृश्य
वृत्तीय बाह्यस्थिरीकारकाः सामान्यतया निम्नलिखितस्थितौ प्रयुक्ताः भवन्ति ।
जटिलभङ्गः : अनेक अस्थिखण्डाः वा सन्धिः वा सम्मिलिताः जटिलभङ्गाः उपयुक्ताः ।
मुक्तभङ्गः : बल-प्रकीर्णन-लक्षणस्य कारणात् परिधिः बाह्यस्थिरीकारकः मुक्त-भङ्गस्य प्रबन्धनाय उपयुक्तः भवति, संक्रमणस्य जोखिमं न्यूनीकरोति च
असंयोगः अथवा विलम्बितः संयोगः : केषुचित् सन्दर्भेषु वृत्ताकारबाह्यनिर्धारणचतुष्कोणाः आवश्यकं स्थिरतां समर्थनं च प्रदातुं अस्थिचिकित्सायाम् सहायतां कर्तुं शक्नुवन्ति
शल्यक्रियापश्चात् निश्चयः : अस्थिरोगस्य शल्यक्रियायाः अनन्तरं स्थिरीकरणाय समर्थनाय च उपयुज्यते, येन शल्यक्रियास्थलस्य स्थिरता सुनिश्चिता भवति ।
परिपत्रस्य बाह्यस्थिरीकारकः इत्यस्य डिजाइन-अवधारणा अपि रोगी-केन्द्रितः अस्ति, स्थिरतायाः आरामस्य च विषये केन्द्रितः अस्ति, अस्थिरोगचिकित्सायां च महत्त्वपूर्णं साधनम् अस्ति
निगमन
बाह्यनिर्धारणं भङ्गस्य चिकित्सायां आधारशिला एव तिष्ठति, बहुमुख्यतां विविधचिकित्सापरिदृश्यानां अनुकूलतां च प्रदाति एतस्य तकनीकस्य बहुविषयकपद्धत्या सह संयोजनेन चिकित्सकाः रोगिणां कृते इष्टतमं परिणामं प्राप्तुं शक्नुवन्ति । प्रौद्योगिक्यां निरन्तरं उन्नतिं कृत्वा, बाह्यनिर्धारणस्य विकासः निरन्तरं भवति, आधुनिक अस्थिरोगचिकित्साशास्त्रे तस्य प्रासंगिकतां सुनिश्चितं करोति ।
