? किम् मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणं
मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणं चिकित्सायन्त्राणि सन्ति येषां उपयोगः मेरुदण्डस्य हर्नियाचक्रस्य, मेरुदण्डस्य संकोचनं, स्कोलियोसिस् इत्यादीनां विकारानाम् चिकित्सायै भवति । एते यन्त्राणि सामान्यतया टाइटेनियम अथवा PEEK (polyetheretherketone) इत्यादिभिः जैवसंगतसामग्रीभिः निर्मिताः भवन्ति तथा च क्षतिग्रस्तानां अथवा रोगग्रस्तानां संरचनानां स्थिरीकरणाय अथवा प्रतिस्थापनार्थं मेरुदण्डे शल्यक्रियाद्वारा प्रत्यारोपयितुं डिजाइनं कृतम् अस्ति
मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य केचन सामान्याः प्रकाराः सन्ति- १.
पेडिकल स्क्रू : एतेषां पेचकानां उपयोगः धातुदण्डान् मेरुदण्डे लंगरयितुं कशेरुकस्तम्भस्य स्थिरतां प्रदातुं च भवति ।
दण्डाः : मेरुदण्डस्य अतिरिक्तसमर्थनं स्थिरतां च प्रदातुं पेडिकलस्क्रू वा अन्येषां मेरुदण्डप्रत्यारोपणानाम् संयोजनाय धातुदण्डानां उपयोगः भवति ।
अन्तरशरीरपञ्जराः : एते मेरुदण्डस्य सामान्योच्चतां वक्रतां च निर्वाहयितुम्, समर्थनं स्थिरतां च प्रदातुं द्वयोः कशेरुकयोः मध्ये प्रविष्टाः यन्त्राणि सन्ति
कृत्रिमचक्राः : एते यन्त्राणि सन्ति येषां उपयोगः मेरुदण्डे क्षतिग्रस्तानां वा रोगग्रस्तानां वा अन्तरकशेरुकचक्राणां स्थाने भवति ।
प्लेट् तथा पेच : एतेषां उपयोगः मेरुदण्डस्य पूर्वभागस्य (अग्रभागस्य) स्थिरतां समर्थनं च प्रदातुं भवति ।
मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य सामग्रीः
मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणं विविधसामग्रीभ्यः कर्तुं शक्यते, यथा- १.
टाइटेनियमः - टाइटेनियमः लघुभारयुक्तः दृढः च धातुः अस्ति यस्य उपयोगः सामान्यतया मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणेषु भवति । जैवसङ्गतम् अस्ति, यस्य अर्थः अस्ति यत् शरीरे प्रतिकूलप्रतिक्रियायाः सम्भावना न्यूना भवति ।
स्टेनलेस स्टील : स्टेनलेस स्टील एकः दृढः टिकाऊ च धातुः अस्ति यस्य उपयोगः मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणेषु अपि सामान्यतया भवति । टाइटेनियम इत्यस्मात् न्यूनमहत्त्वपूर्णं, परन्तु जैवसङ्गतिः इव नास्ति ।
कोबाल्ट्-क्रोमियमः : कोबाल्ट्-क्रोमियमः धातुमिश्रधातुः अस्ति यस्य उपयोगः मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणयोः अपि भवति । इदं दृढं जंगप्रतिरोधी च भवति, परन्तु टाइटेनियम इव जैवसङ्गतं नास्ति ।
Polyetheretherketone (PEEK): PEEK एकः प्रकारः प्लास्टिकः अस्ति यस्य उपयोगः प्रायः अन्तरशरीरपञ्जरेषु भवति । अस्थिसदृशाः गुणाः अस्य अस्थिवृद्धिं प्रवर्धयितुं शक्नुवन्ति ।
कार्बनफाइबरः - कार्बनफाइबरः लघुभारयुक्तः, दृढः च पदार्थः अस्ति यस्य उपयोगः कदाचित् मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणेषु भवति । जैवसङ्गतम् अपि अस्ति ।
प्रत्यारोपणसामग्रीणां चयनं कतिपयेषु कारकेषु निर्भरं भवति, यथा रोगी विशिष्टा आवश्यकता, मेरुदण्डे प्रत्यारोपणस्य स्थानं, शल्यचिकित्सकस्य अनुभवः, प्राधान्यं च शल्यक्रियायाः पूर्वं योग्येन मेरुदण्डस्य शल्यचिकित्सकेन सह प्रत्येकस्य प्रत्यारोपणसामग्रीणां सम्भाव्यजोखिमलाभानां विषये चर्चा कर्तुं महत्त्वपूर्णम् अस्ति
शल्यक्रियायाः कृते मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणं कथं चयनीयम् ?
शल्यक्रियायाः कृते मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य चयनं अनेककारकाणां उपरि निर्भरं भवति, यथा-
रोगीकारकाः : रोगी आयुः, समग्रस्वास्थ्यं, चिकित्सा-इतिहासः, अस्थिघनत्वं च मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य चयनं प्रभावितं कर्तुं शक्नोति । केचन प्रत्यारोपणाः कतिपयानां स्वास्थ्यस्थितीनां वा दुर्बलानाम् अस्थिनां वा रोगिणां कृते उपयुक्ताः न भवेयुः ।
मेरुदण्डस्य स्थितिः : मेरुदण्डस्य विशिष्टा स्थितिः, यथा क्षतिस्य अथवा विकृतिस्य स्थानं, तीव्रता च, प्रत्यारोपणस्य चयनं प्रभावितं कर्तुं शक्नोति । यथा, मेरुदण्डस्य संलयनस्य विरुद्धं मेरुदण्डस्य विसंपीडनस्य शल्यक्रियायाः कृते भिन्न-भिन्न-प्रत्यारोपणानाम् उपयोगः भवितुं शक्नोति ।
शल्यचिकित्सकस्य अनुभवः : शल्यचिकित्सकस्य अनुभवः प्राधान्यं च प्रत्यारोपणस्य चयनं कर्तुं अपि भूमिकां निर्वहति । केषाञ्चन शल्यचिकित्सकानाम् कतिपयेषु प्रकारेषु प्रत्यारोपणेषु अधिकः अनुभवः भवति, तेषां उपयोगं स्वरोगिणां कृते कर्तुं रोचते ।
प्रत्यारोपणसामग्री : प्रत्यारोपणसामग्रीणां चयनम् अपि विचारणीयम्, यतः भिन्नसामग्रीणां भिन्नाः गुणाः सन्ति, ते च कतिपयेषु रोगिषु वा स्थितिषु वा अधिकं उपयुक्ताः भवितुम् अर्हन्ति
जोखिमाः लाभाः च : प्रत्येकस्य प्रकारस्य प्रत्यारोपणस्य सम्भाव्यजोखिमलाभानां विषये रोगी सह चर्चा कर्तव्या, यत्र प्रत्यारोपणस्य विफलतायाः अथवा जटिलतायाः जोखिमः, दीर्घकालीनजटिलतानां सम्भावना, सफलपुनर्प्राप्तेः सम्भावना च सन्ति
वैद्याः मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणं कथं स्थापयन्ति ?
मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य सटीकप्रक्रिया प्रत्यारोपणस्य प्रकारस्य, चिकित्सा क्रियमाणायाः विशिष्टायाः स्थितिः च निर्भरं भवति, परन्तु सामान्यतया, प्रक्रियायां सम्बद्धाः सोपानाः निम्नलिखितरूपेण सन्ति ।
संज्ञाहरणम् : रोगी सम्पूर्णप्रक्रियायां अचेतनः, वेदनारहितः च भवति इति सुनिश्चित्य सामान्यसंज्ञाहरणं दीयते ।
चीरः : शल्यचिकित्सकः मेरुदण्डस्य प्रभावितक्षेत्रस्य उपरि त्वचायां मांसपेशिषु च चीरं करोति ।
मेरुदण्डस्य सज्जता : शल्यचिकित्सकः मेरुदण्डात् क्षतिग्रस्तं वा रोगग्रस्तं वा ऊतकं यथा हर्नियायुक्तचक्रं अस्थिस्पर् वा निष्कास्य प्रत्यारोपणार्थं क्षेत्रं सज्जीकरोति
प्रत्यारोपणस्य स्थापनम् : ततः शल्यचिकित्सकः मेरुदण्डस्य सज्जीकृतक्षेत्रे प्रत्यारोपणं स्थापयति । अस्मिन् पेचः, दण्डः, पञ्जरः, अन्यप्रकारस्य प्रत्यारोपणं वा भवितुं शक्नोति ।
प्रत्यारोपणस्य सुरक्षितीकरणम् : एकदा प्रत्यारोपणं स्थाने भवति तदा शल्यचिकित्सकः पेचकायाः, तारस्य, अन्ययन्त्राणां वा उपयोगेन मेरुदण्डे सुरक्षितं करोति ।
समापनम् : ततः शल्यचिकित्सकः चीरं सिवनीभिः वा स्टेपलैः वा पिधाय पट्टिकां वा पट्टिकां वा प्रयोजयति ।
पुनर्प्राप्तिः : रोगी पुनर्प्राप्तिक्षेत्रे कतिपयानि घण्टानि यावत् निरीक्षितः भवति, आवश्यकतानुसारं वेदना औषधं वा अन्यं सहायकं परिचर्या वा दातुं शक्यते
प्रक्रियायाः अनन्तरं रोगी मेरुदण्डस्य गतिशीलतां, बलं च पुनः स्थापयितुं साहाय्यं कर्तुं पुनर्वासकार्यक्रमस्य अनुसरणं कर्तुं प्रवृत्तः भविष्यति । विशिष्टः कार्यक्रमः प्रत्यारोपणस्य प्रकारेण रोगीनां व्यक्तिगत आवश्यकतानां स्थितिः च निर्भरं भविष्यति।
मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य लाभः कस्य भवितुम् अर्हति ?
मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य उपयोगः सामान्यतया तेषु रोगिषु भवति ये मेरुदण्डे वेदना, दुर्बलता, अस्थिरता वा जनयन्ति । मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य लाभः भवितुम् अर्हति इति केचन स्थितीः सन्ति- १.
1. क्षयकारी चक्ररोगः
2. हर्नियायुक्ताः अथवा उदग्रचक्राः
3. मेरुदण्डस्य संकोचनम्
4. स्पोण्डिलोलिस्टेसिस
5. मेरुदण्डस्य भङ्गः
6. स्कोलियोसिसः
7. मेरुदण्डस्य अर्बुदः
प्रायः तदा मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य उपयोगः तदा भवति यदा शारीरिकचिकित्सा, औषधं, मेरुदण्डस्य इन्जेक्शन् इत्यादयः अशल्यचिकित्साः राहतं दातुं असफलाः भवन्ति मेरुदण्डस्य प्रत्यारोपणस्य उपयोगस्य निर्णयः सामान्यतया मेरुदण्डविशेषज्ञेन, यथा अस्थिरोगचिकित्सकेन वा न्यूरोशल्यचिकित्सकेन वा क्रियते, यः रोगीणां स्थितिं मूल्याङ्कयिष्यति, सर्वाधिकं उपयुक्तं चिकित्सायोजनां च अनुशंसयिष्यति
