कलाई सन्धि बाह्यस्थिरीकारकः - प्रकार F

भङ्गनिश्चयस्य मूललक्ष्यं भग्नस्य अस्थिस्य स्थिरीकरणं, आहतस्य अस्थिस्य शीघ्रं चिकित्सां कर्तुं, आहतस्य अन्तस्य प्रारम्भिकगतिशीलतां पूर्णकार्यं च प्रत्यागन्तुं च भवति

बाह्यनिर्धारणं गम्भीररूपेण भग्नानाम् अस्थिनां चिकित्सायां सहायकं भवति । अस्मिन् प्रकारे अस्थिरोगचिकित्सायां भङ्गस्य सुरक्षां फिक्सेटर इति विशेषयन्त्रेण भवति, यत् शरीरस्य बाह्यम् अस्ति । त्वचां मांसपेशिं च गच्छन्ति विशेषाणि अस्थिपेंचाः (सामान्यतया पिन इति उच्यन्ते) इत्यस्य उपयोगेन स्थिरकं क्षतिग्रस्तस्य अस्थिस्य सह सम्बद्धं भवति यत् यथा यथा स्वस्थं भवति तथा तथा सम्यक् संरेखणं भवति

बाह्यस्थिरीकारकः किं प्रयुक्तम् ?

भग्नानाम् अस्थिनां स्थिरीकरणं, संरेखणं च कर्तुं बाह्यनिश्चययन्त्रस्य उपयोगः भवितुं शक्यते । चिकित्साप्रक्रियायां अस्थिः इष्टस्थाने एव तिष्ठति इति सुनिश्चित्य यन्त्रं बाह्यरूपेण समायोजितुं शक्यते । एतत् यन्त्रं प्रायः बालकेषु, भङ्गस्य उपरि त्वचायाः क्षतिग्रस्तसमये च उपयुज्यते ।

बाह्यस्थिरीकारकः इत्यस्य के प्रकाराः ?

बाह्यस्थिरीकारकाः इत्यस्य मूलभूताः त्रयः प्रकाराः सन्ति : मानक-एकतल-निश्चयकः, रिंग-निश्चयकः, संकर-निश्चयकः च ।

आन्तरिकनिरोधाय प्रयुक्तानि असंख्यानि यन्त्राणि मोटेन कतिपयेषु प्रमुखेषु वर्गेषु विभक्ताः सन्ति : ताराः, पिनः, पेचः, प्लेट्, अन्तःमज्जा नखाः वा दण्डाः च

अस्थिविच्छेदनार्थं वा भङ्गनिश्चयार्थं वा यदा कदा स्टेपल्स्, क्लैम्प्स् च उपयुज्यन्ते । अनेककारणानां अस्थिदोषाणां चिकित्सायाम् स्वजनीय-अस्थि-कलमस्य, एलो-कलमस्य, अस्थि-कलमस्य विकल्पस्य च बहुधा उपयोगः भवति । संक्रमितभङ्गानाम् अपि च अस्थिसंक्रमणस्य चिकित्सायाः कृते प्रतिजीवकमणिः बहुधा उपयुज्यते ।

कटिबन्धसन्धि बाह्यस्थिरीकारकः : एकः अवलोकनः

कटिबन्धः एकः अत्यावश्यकः सन्धिः अस्ति यः अग्रभुजं हस्तेन सह संयोजयति तथा च विविधकार्यं कर्तुं समर्थनं लचीलतां च ददाति । दुर्भाग्येन कटिबन्धस्य चोटः तुल्यकालिकरूपेण सामान्यः भवति, तस्य कारणं पतनं, क्रीडाक्षतिः, कारदुर्घटना इत्यादिभिः विविधैः कारकैः भवितुम् अर्हति गम्भीरप्रसङ्गेषु एतेषु चोटेषु शल्यक्रियायाः आवश्यकता भवितुम् अर्हति, तथा च कटिबन्धसन्धिः बाह्यस्थिरीकारकः गम्भीरकटिभङ्गस्य लोकप्रियः चिकित्साविकल्पः अस्ति अस्मिन् लेखे वयं कटिबन्धसन्धिस्य बाह्यस्थिरीकारकः इत्यस्य परिभाषा, प्रकाराः, संकेताः, जटिलताः च समाविष्टाः विस्तरेण चर्चां करिष्यामः ।

आमुख

कटिबन्धः बाह्यस्थिरीकारकः इति चिकित्सायन्त्रं कटिबन्धे भग्नानाम् अस्थिनां स्थिरीकरणाय उपयुज्यते । यन्त्रे धातुपिनानि वा पेचकानि वा भवन्ति ये भङ्गस्य उभयतः अस्थिषु संलग्नाः भवन्ति, त्वक् बहिः धातुचतुष्कोणेन सह सम्बद्धाः भवन्ति अयं फ्रेमः अस्थिषु स्थाने स्थापयति, तेषां सम्यक् चिकित्सां च कर्तुं शक्नोति ।

बाह्यस्थिरीकारकाः इत्यस्य प्रकाराः ।

कटिभङ्गस्य चिकित्सायाम् बाह्यस्थिरीकारकाः विविधाः प्रकाराः सन्ति । केचन सामान्यप्रकाराः सन्ति- १.

एकसमतल बाह्यस्थिरीकारकाः

एकप्लेनर् बाह्यस्थिरीकारकाः सरलतमः प्रकारः फिक्सेटरः अस्ति तथा च एकेन समर्थनविमानेन युक्तः भवति । एतेषां स्थिरीकरणानां उपयोगः सरलभङ्गयोः भवति, सीमितस्थिरतां च ददति ।

परिपत्रम् बाह्यस्थिरीकारकाः

वृत्ताकारः बाह्यस्थिरीकारकाः तारैः दण्डैः वा सम्बद्धौ द्वौ वा अधिकौ वलयौ भवतः । एतेषां स्थिरीकरणानां उपयोगः जटिलभङ्गयोः भवति, ते च उत्तमं स्थिरतां ददति ।

संकर बाह्यस्थिरीकारकाः

संकर बाह्यस्थिरीकारकाः एकतलस्य वृत्ताकारस्य च संयोजनम् अस्ति । एतेषां स्थिरीकरणानां उपयोगः जटिलभङ्गयोः भवति यत्र स्थिरतायाः लचीलतायाः च संयोजनस्य आवश्यकता भवति ।

बाह्यस्थिरीकारकः उपयोगाय सूचकाः

बाह्यस्थिरीकारकाः मुख्यतया कटिबन्धस्य तीव्रभङ्गस्य चिकित्सायाम् उपयुज्यन्ते येषां चिकित्सा कास्ट् वा ब्रेसिस् वा न भवति । बाह्यस्थिरीकारकः उपयोगस्य केचन सामान्यसूचनानि अत्र सन्ति :

Open Fractures इति

अस्थिभङ्गः तदा भवति यदा भग्नः अस्थिः त्वचां प्रविशति, येन संक्रमणस्य जोखिमः वर्धते । बाह्यस्थिरीकारकाः उपयोगेन भङ्गं स्थिरं कर्तुं संक्रमणस्य जोखिमं न्यूनीकर्तुं च शक्यते ।

Comminuted Fractures इति

अस्थिस्य अनेकखण्डेषु भङ्गः भवति । बाह्यस्थिरीकारकाः उपयोगेन अस्थिस्थिरीकरणं सम्यक् चिकित्सां च कर्तुं शक्यते ।

मृदु ऊतकक्षतिसहितं भङ्गः

अस्थिस्य परितः मृदु ऊतकानाम् क्षतिः भवति इति भङ्गाः चिकित्सां कर्तुं चुनौतीपूर्णाः भवितुम् अर्हन्ति । बाह्यस्थिरीकारकाः अस्थिस्थिरीकरणाय मृदु ऊतकानाम् चिकित्सां कर्तुं शक्यते ।

बाह्यस्थिरीकारकः प्रयोगस्य जटिलताः

कस्यापि चिकित्सायन्त्रस्य इव बाह्यस्थिरीकारकाः जटिलतां जनयितुं शक्नोति । केचन सामान्यजटिलताः सन्ति- १.

संक्रमण

बाह्यस्थिरीकारकाः संक्रमणस्य जोखिमं वर्धयितुं शक्नोति, विशेषतः यदि यन्त्रस्य सम्यक् परिपालनं न भवति ।

पिन साइट सूजन

बाह्यस्थिरीकारकाः इत्यस्मिन् प्रयुक्ताः पिनाः पेचकाः वा त्वचां क्रोधं कृत्वा शोथं जनयितुं शक्नुवन्ति ।

गतिपरिधिस्य हानिः

बाह्यस्थिरीकारकाः प्रभावितकटिबन्धे गतिपरिधिं सीमितुं शक्नोति, यत् यन्त्रस्य निष्कासनानन्तरं पुनः प्राप्तुं चुनौतीपूर्णं भवितुम् अर्हति ।

निगमन

कटिबन्धसन्धिः बाह्यस्थिरीकारकः गम्भीरकटिभङ्गस्य प्रभावी चिकित्साविकल्पः अस्ति । भग्नानाम् अस्थिनां स्थिरतां ददाति, येन तेषां सम्यक् चिकित्सा भवति । परन्तु कस्यापि चिकित्सायन्त्रस्य इव बाह्यस्थिरीकारकाः जटिलतां जनयितुं शक्नोति । रोगिभिः स्वस्वास्थ्यसेवाप्रदातृभिः सह निकटतया कार्यं कर्तव्यं यत् यन्त्रस्य सम्यक् परिपालनं भवति तथा च यत्किमपि जटिलतां शीघ्रमेव सम्बोधितं भवति।