कपालविच्छेदनचक्रेण : किम् अस्ति, कथं कार्यं करोति, तस्य चिकित्साप्रयोगाः च
कपालविच्छेदनचक्की, यः कपालछिद्रकम् इति अपि ज्ञायते, न्यूरोशल्यचिकित्सायां कपालस्य सटीकं बर्रच्छिद्रं कर्तुं प्रयुक्तं विशेषं शल्यक्रियासाधनम् अस्ति । अस्मिन् लेखे कपालविच्छेदनचक्रे किम्, कथं कार्यं करोति, तस्य चिकित्साप्रयोगाः च इति व्यापकं अवलोकनं प्रदत्तम् अस्ति ।
आमुख
तंत्रिकाशल्यचिकित्सा एकः जटिलः सुकुमारः च चिकित्साविशेषः अस्ति यस्य कृते विशेषसाधनानाम् उपकरणानां च उपयोगः आवश्यकः भवति । एतादृशं एकं साधनं कपालविच्छेदनचक्रेण अस्ति, यस्य उपयोगेन विभिन्नेषु तंत्रिकाशल्यक्रियासु कपालस्य बर्रच्छिद्राणि भवन्ति । एतेन साधनेन न्यूरोसर्जरी इत्यस्य सटीकतायां सुरक्षायां च महती उन्नतिः अभवत्, येन आधुनिकन्यूरोसर्जिकल-अभ्यासस्य अनिवार्यः घटकः अभवत् ।
कपालविच्छेदनचक्रे किम् ?
कपालविच्छेदनचक्रे एकं विशेषं शल्यक्रियासाधनं भवति यस्य उपयोगः तंत्रिकाशल्यक्रियायां कपालस्य बर्रच्छिद्राणि निर्मातुं भवति । अस्मिन् हस्तगतं मोटरयुक्तं अभ्यासं भवति यत् परितः ऊतकानाम् न्यूनतमं क्षतिं कृत्वा कपालस्य सटीकं छिद्रं कर्तुं शक्नोति । कपालविच्छेदनचक्रे प्रयुक्तं ड्रिलबिट् प्रायः टङ्गस्टन् कार्बाइड् इत्यनेन निर्मितं भवति, यत् कठिनं स्थायित्वं च भवति यत् तंत्रिकाशल्यक्रियाणां कठोरताम् सहितुं शक्नोति
कपालविच्छेदनचक्रे कथं कार्यं करोति ?
कपालविच्छेदनचक्रे मोटरयुक्तस्य अभ्यासस्य उपयोगेन कपालस्य मध्ये बर्र-छिद्राणि निर्माय कार्यं करोति । ड्रिलबिट् मिलेन सह संलग्नं भवति, उच्चवेगेन च परिभ्रमति, येन कपालस्य सटीकं नियन्त्रितं च कटनं कर्तुं शक्यते । शल्यचिकित्सकः कपालविच्छेदनस्य मिलस्य उपयोगेन कपालस्य लघु उद्घाटनानि निर्माति येन विभिन्नेषु न्यूरोसर्जिकलप्रक्रियासु मस्तिष्कं प्रति प्रवेशः भवति कपालविच्छेदनचक्रेण निर्मिताः छिद्राः प्रायः १ इञ्चात् न्यूनाः भवन्ति, ते शल्यक्रियायोजनायाः आधारेण सटीकस्थाने निर्मिताः भवन्ति
कपालविच्छेदन मिल के चिकित्सा अनुप्रयोग
कपालविच्छेदनस्य मिलस्य उपयोगः विविधेषु न्यूरोसर्जिकलप्रक्रियासु भवति, यथा-
कपालविच्छेदनम् : कपालविच्छेदनम् एकः शल्यक्रिया अस्ति यस्मिन् कपालस्य भागं निष्कास्य मस्तिष्कं प्राप्तुं शक्यते । कपालविच्छेदनचक्रेण कपालस्य बर्र-छिद्राणि निर्मायन्ते, येन प्रक्रियायाः समये मस्तिष्कं प्रति प्रवेशः भवति ।
गहनमस्तिष्क उत्तेजना (DBS): DBS एकः न्यूरोसर्जिकल प्रक्रिया अस्ति यस्य उपयोगः पार्किन्सन् रोगस्य, आवश्यककम्पस्य, डिस्टोनियास्य च चिकित्सायां भवति । कपालविच्छेदनचक्रेण कपालस्य बर्र-छिद्राणि निर्मायन्ते, येन विद्युत्कोशानां स्थापनार्थं मस्तिष्कं प्रति प्रवेशः भवति ।
वेन्ट्रिकुलोस्टोमी : वेंट्रिकुलोस्टोमी एकः न्यूरोसर्जिकल प्रक्रिया अस्ति यस्य उपयोगः मस्तिष्के जलमस्तिष्करोगः अथवा आघातकारी मस्तिष्कस्य चोटः इत्यादिभिः परिस्थितिभिः उत्पद्यमानस्य दबावस्य निवारणाय भवति कपालविच्छेदनचक्रेण कपालस्य बर्र-छिद्राणि निर्मायन्ते, येन मस्तिष्कस्य निलयेषु प्रवेशः भवति ।
कपाल-प्लास्टी : कपाल-प्लास्टी (Cranioplasty) इति शल्यक्रिया, यस्याः उपयोगः कपालस्य दोषाणां वा विकृतीनां वा मरम्मतार्थं भवति । कपालविच्छेदनचक्रेण कपालस्य बर्रच्छिद्राणि निर्मायन्ते, येन दोषस्य विकृतिस्य वा स्थलं प्राप्तुं शक्यते ।
जोखिमाः जटिलताश्च
कपालविच्छेदनस्य मिलस्य उपयोगेन केचन जोखिमाः जटिलताः च भवन्ति, यथा-
संक्रमणम् : कपालस्य मध्ये बर्र-छिद्राणां निर्माणेन संक्रमणस्य जोखिमः वर्धयितुं शक्यते । शल्यचिकित्सकः एतत् जोखिमं न्यूनीकर्तुं सावधानतां करोति, यत्र बाँझसाधनानाम् उपयोगः, रोगनिवारकप्रतिजीवकदवानां प्रशासनं च भवति ।
मस्तिष्कक्षतिः : कपालविच्छेदनचक्रे प्रयुक्तः ड्रिलबिट् सम्यक् न प्रयुक्तः चेत् मस्तिष्कस्य क्षतिं कर्तुं शक्नोति । शल्यचिकित्सकेन अत्यन्तं सावधानी भवितव्या यत् प्रक्रियायाः समये परितः ऊतकानाम् क्षतिः न भवति ।
रक्तस्रावः : कपालस्य बर्रच्छिद्राणां निर्माणेन रक्तस्रावः भवितुम् अर्हति । शल्यचिकित्सकेन प्रक्रियायाः समये रोगी सावधानीपूर्वकं निरीक्षणं करणीयम् यत् रक्तस्रावः नियन्त्रितः भवति, अतिशयेन न भवति इति सुनिश्चितं भवति ।
मस्तिष्कमेरुदण्डस्य लीकेजः : कपालस्य बर्र-छिद्रस्य निर्माणेन मस्तिष्कमेरुदण्डस्य (CSF) लीकेजः अपि भवितुम् अर्हति । एतेन संक्रमणस्य अन्येषां जटिलतानां च जोखिमः वर्धयितुं शक्यते । शल्यचिकित्सकः अस्य जोखिमस्य न्यूनीकरणाय सावधानतां करोति, यत्र विशेषसीलेण्ट्-सिवनी-प्रयोगः अपि भवति ।
निगमन
आधुनिक-न्यूरोसर्जरी-विषये कपाल-विच्छेदन-चक्रे अत्यावश्यकं साधनम् अस्ति, येन शल्यचिकित्सकाः विविध-न्यूरोसर्जिकल-प्रक्रियाणां समये कपालस्य सटीकं नियन्त्रितञ्च बर्र-छिद्रं कर्तुं शक्नुवन्ति यद्यपि अस्य साधनस्य उपयोगेन केचन जोखिमाः जटिलताः च भवन्ति तथापि उन्नतसटीकतायाः सुरक्षायाश्च दृष्ट्या लाभाः महत्त्वपूर्णाः सन्ति । यथा यथा न्यूरोसर्जिकल-विधिषु निरन्तरं विकासः भवति तथा तथा कपाल-विच्छेदन-चक्रेण क्षेत्रे महत्त्वपूर्णा भूमिका भविष्यति इति संभावना वर्तते ।
प्रश्नोत्तरी
1. कपालच्छेदनस्य कपालच्छेदनस्य च मध्ये कः भेदः ?
कपालविच्छेदने मस्तिष्कं प्राप्तुं कपालस्य भागस्य निष्कासनं भवति, कपालच्छेदे तु कपालस्य भागस्य पूर्णनिष्कासनं भवति
कपालविच्छेदनात् स्वस्थतां प्राप्तुं कियत्कालं भवति ?
कपालविच्छेदनस्य अनन्तरं पुनर्प्राप्तिसमयः प्रक्रियायाः प्रकारस्य विस्तारस्य च आधारेण भिन्नः भवति । सामान्यतया रोगिणः चिकित्सालये कतिपयान् दिवसान् व्यतीतुं शक्नुवन्ति, पूर्णतया स्वस्थतां प्राप्तुं कतिपयान् सप्ताहान् मासान् वा आवश्यकाः भवितुम् अर्हन्ति ।
किं कपालविच्छेदनं जोखिमपूर्णं प्रक्रिया अस्ति ?
कस्यापि शल्यक्रियायाः इव कपालविच्छेदनं केचन जोखिमाः जटिलताः च वहन्ति । परन्तु अनुभविना तंत्रिकाशल्यचिकित्सकेन कृते सामान्यतया तस्य जोखिमाः न्यूनाः भवन्ति ।
बर्रच्छिद्रं किम् ?
बर्र होल् इति कपालविच्छेदनचक्रे इत्यादिविशेषशल्यसाधनस्य उपयोगेन कपालस्य लघुच्छिद्रं भवति । बर्र-छिद्रैः विभिन्नेषु न्यूरोसर्जिकल-प्रक्रियासु मस्तिष्कं प्रति प्रवेशः भवति ।
तंत्रिकाशल्यचिकित्सायां अन्ये के के साधनानि उपयुज्यन्ते ?
अन्येषु उपकरणेषु सामान्यतया तंत्रिकाशल्यक्रियायां प्रयुक्ताः सूक्ष्मदर्शकाः, अन्तःदर्शकाः, शल्यक्रियालेसरः च सन्ति ।
